udhr

<!doctype html> <html data-code="ykg" data-iso6393="ykg" dir="ltr" lang="ykg"> <head> <title>Yukaghir, Northern</title> </head> <body> <article data-number="1"> <h1>Эльилльэ истачийаа</h1> <p>Көдэҥ тэн - ньидитэ бандьэ параԝааньэрэҥ тудэ чуҥдэн ньилдьилэк эннулҥинь-мэдьуолнуни. Көдэҥ энмун чундэ мэ льэй, таатльэр лукундьии ньинэмдьийилпэ дитэ эннуйуол-мораԝньэҥи.</p> </article> <article data-number="2"> <h1>Көнмэгисчэ истачийаа</h1> <p>Көдэ йаԝнар туҥ Декларацияҕа ньидэйуодьэ параԝаапэлэк эннуйуол-мораԝньэй. Таҥунҕанэ эл туҥиэт.</p> <p>- тэт омо, аруу, ньаачэн сурэ, тадаатэ эрэльиигийэ хуодэдэ банулги, тэт кэйп уури паайп ҥолул;</p> <p>- тэт социальнэй паруол (происхождение) тадаатэ политическэй чундэ хуодэдэ банулги, тэт идьирэ тэтчиэ уури элньэмэньиийэ ҥолул;</p> <p>- тэт лэԝэйнбурэбэ чамуолги уури йукуолги, мөрдьэньилги уури элмөрдьэньилги;</p> </article> <article data-number="3"> <h1>Йалмисчэ истачийаа</h1> <p>Көдэ йаԝнар эԝйэ тудэ кэдэл эдьилэк тадаатэ тудэ чуҥдэн ньилдьилэк эԝрэрэҥ эннуйуол-мораԝньэй. Эдьилдаҕа кинуол льэлк ԝэрԝэлэк чалдьэлэ эл паруол-мораԝньэ.</p> </article> <article data-number="4"> <h1>Йэлэклэсчэ истачийаа</h1> <p>Кинуолльэлк хамуль уури хамриил дитэ эл льэйуол-мораԝньэ. Көдэлэ хамриил ҥориил тадаатэ поҕодэҕан ньиданнул анмолҕинь эԝльэйуол-мораԝньэй.</p> </article> <article data-number="5"> <h1>Имдалдьисчэ истачийаа</h1> <p>Кинуолльэлк эл льитэгуол-мораԝньэ, кинуолльэлк кинҕатэн эл туриэйуол-мораԝньэ.</p> </article> <article data-number="6"> <h1>Маалайлисчэ истачийаа</h1> <p>Көдэ йаԝнар - эйк хадаанэҥ льиэнульэлк уури эннульэлк - мэр оҕониийуол-мораԝньэй сокуонлэк.</p> </article> <article data-number="7"> <h1>Пускийисчэ истачийаа</h1> <p>Көдэ йаԝнар сокуон киэйиэ ньидитэ банҥи тадаатэ дискриминацияҕат чоҥнулҕа ньидитэ бандьэ параԝааньэҥи.</p> </article> <article data-number="8"> <h1>Маалайлэклэсчэ истачийаа</h1> <p>Конституциялэк уури сокуонлэк тадийуодьэ параԝаапэдаҕанэ чаԝнааҥудаҕа, қодэ йаԝнар суут чамбалэк тудэ параԝаапэҕанэ мэ чоҥнуйуол-мораԝньэй.</p> </article> <article data-number="9"> <h1>Ԝальҕарумкуруосчэ истачийаа</h1> <p>Кинуолльэлк сукинь эл хаайиллайуол-мораԝньэ, ԝэрԝэлэк эл мооййуол уури тудэ лукулҕат эл маарчийуол-мораԝньэ.</p> </article> <article data-number="10"> <h1>Кунильисчэ истачийаа</h1> <p>Көдэ йаԝнар тудэҕанэ угулуоԝунай анньэрилҕа сэԝрэҥудаҕанэ, таҥунҕанэ независимэй суут амутнэҥ ичуонулдаҕа тадийуол-мораԝ параԝааньэй.</p> </article> <article data-number="11"> <h1>Куниль маарха бурисчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Сокуоннэй эԝиэличэ суут тэт ньалльэ ԝиэйуолҕанэ эл оорэдаҕа гитньуо, тэт ньаллэндьэ көдэ дитэ эл ичуойуо-мораԝньэйэк. Тадаатэ льиэ ньалльэ ԝиэльэлҕанэҥ тэтханэ чоҥнуйуол-мораԝ суут мэ льэй.</p> </li> <li> <p>Сокуон ԝайи ньалльэ ԝиэл дитэльуо эл ичуомэрукундаҕа эйуулҕанэ, тэтханэ кинуолльэлк суутҥинь эл тадийуол-мораԝньэ. Тэт ньалльэ ԝиэйуол йэдэйдаҕанэҥ, таҥ ньаллэҕа эйууйуол-мораԝ миэрэҕат пурэнбандьэ миэрэҕэ эл эйууйуол-мораԝньэйэк.</p> </li> </ol> </article> <article data-number="12"> <h1>Куниль кии-бурисчэ истачийаа</h1> <p>Көдэ кэдэл-нимэдаҕанэ кинуолльэлк эл антасуол-мораԝньэ, көдэ кэдэл-эдьилдаҕа кинуолльэлк эл сэԝнуйуол-мораԝньэ, көдэ чиэстэҕанэ тадаатэ репутациядаҕанэ кинуолльэлк эл лөтильэсуол-мораԝньэ.</p> </article> <article data-number="13"> <h1>Куниль йалмисчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Тудэ лэԝэйнбурэбэҕа көдэҥ хадаадэҥ эԝриэнуйуол-мораԝньэй, хадаадэҥ эннуйуол-мораԝньэй.</p> </li> <li> <p>Тудэ лэԝэйнбурэбэҕат ԝиэдэ кэԝэйл-буньдэ көдэҥ мэ кэԝэйтэй, тудэ лэԝэйнбурэбиэнь пэнгэйл-буньдэ мэ пэнгэйтэй.</p> </li> </ol> </article> <article data-number="14"> <h1>Куниль йэлэклэсчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Чиин таҥудулҕа эйуурэ, көдэҥ ԝиэн лэԝэйнбурэбэҕа эннуйуол-мораԝ йаԝулэ ԝаҥчийуол-мораԝ параԝааньэй.</p> </li> <li> <p>Туҥ параԝаа маархуонь ООН цельпэдаҕа тадаатэ принциппэдаҕа элкодиньбандьэрукунэ ԝиэльэлдьэ чииҥинь эл панаат.</p> </li> </ol> </article> <article data-number="15"> <h1>Куниль имдалдисчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Көдэ йаԝнар мэ хади суктуул (государство) гражданинги нолуол-мораԝ параԝааньэй.</p> </li> <li> <p>Кинҕатэҥ гражданствэдаҕанэ ԝэрԝэлэк эл тинҕарэйнунҥу уури эл ԝиэдэгурчиисиэнунҥу.</p> </li> </ol> </article> <article data-number="16"> <h1>Куниль маалийисчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Кэйпэпул тадаатэ пайпэпул-титтэ ньаачэн сурэҕат, омоҕат уури эрэльиигийэҕат эл моойуочуон-ньаҕагурчиирэҥ, маархан нимэндьии ҥолаайуол-мораԝ параԝааньэҥи.</p> </li> <li> <p>Ньаҕагурчиил-буньил маалаҕарут льэдаҕа маархуонь, кэйпэ пайпэньэҥ ньимэннунҥа.</p> </li> <li> <p>Маархан нимэндьии ҥолаайэрукунпэлэ суктуул мэр оҕониийуол-мораԝньэй.</p> </li> </ol> </article> <article data-number="17"> <h1>Куниль пускийисчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Көдэ йаԝнар эԝйэ тудэ кэдэлльэ ҥодьэ тэтчиэньэйуол нэмэнэйуол-мораԝ параԝааньэй.</p> </li> <li> <p>Кодэҕа кэдэлльэ ҥодьэрукунэ кинуолльэлк ԝэрԝэлэк эл тинҕарээйуол мораԝньэ.</p> </li> </ol> </article> <article data-number="18"> <h1>Куниль маалайлэкэсчэ истачийаа</h1> <p>Көдэ йаԝнар эԝйэ тудэ кэдэл-чуҥдэньи, суобасньэй тадаатэ эрэльиигийэньэй. Көдэ тудэ эрэльиигийэҕанэ тадаатэ ԝарул чуҥдэҕанэ (убеждение) ԝиэлльэ ҥолаасулги, таҥун суодэдэ таҥньэпулҕанэ ԝиэн чии чуҥдэҕа сэԝрэл-буньилги эл маалуйуол-мораԝньэ.</p> </article> <article data-number="19"> <h1>Куниль ԝальҕарумкуруосчэ истачийаа</h1> <p>Көдэ ԝарул чуҥдэги (убеждение) нэмэлэдэҥ эл лалԝиийуол-мораԝньэ, көдэ таҥунҕанэ хобо кисэйуол-мораԝ параԝааньэй. Кинҕатэҥ эл иҥиэчуон информацияпэлэ тадаатэ идеяпэлэ ԝаҥчирэҥ нуурэлэк, таҥунпэҕанэ суктуул границапэдаҕат эл игууйичуон чииҥинь мөрдьиийуол-мораԝги эл маалуу.</p> </article> <article data-number="20"> <h1>Кингунильисчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Көдэ йаԝнар эл лайнулньэй солҕадьилпэлэ ԝиэйуол уури таатбандьэ солҕадьилпэҕа эԝрэйуол-мораԝ параԝааньэй.</p> </li> <li> <p>Мэ хади гурууппэҕа уури организацияҕа кодэлэ ԝэрԝэлэк эл сэԝриэнунҥу.</p> </li> </ol> </article> <article data-number="21"> <h1>Кингуниль маарха-бурисчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Көдэ йаԝнар тудэ мэдьуолуол лэԝэйнбурэбэ эдьилдаҕанэ-йаԝулдаҕанэ ԝаҕарэчилҕа "тудэ чалдьэҕанэ мэ паруол-мораԝньэй".</p> </li> <li> <p>Көдэҕа йаԝнайдаҕа тудэ мэдьуолуол лэԝэйнбурэбэ суктуулгин сулууспэдаҕа чаҕадьэйуол-мораԝ параԝааги ԝиэн чиинльэҕат эл охойчэнь.</p> </li> <li> <p>Йаԝнай омо чуҥдэги параԝиэчэл дьии (правительство) чаҕадьэлпэгин пара ҥолуол-мораԝньэй. Лэмльэпулги нэмэлэдэҥ эл хорпиилньэй выборпэҕа элхобо бандьэ куоластаал чамбэлэк нууйуолнунҥи.</p> </li> </ol> </article> <article data-number="22"> <h1>Кингуниль кии-бурисчэ истачийаа</h1> <p>Көдэ йаԝнар социальнэй чамбалэ мэдьуол-мораԝ параԝааньэй. Тадаатэ личность дитэ ԝарумулҥинь, көдэ йаԝнар экономическэй, социальнэй тадаатэ культурнэй уобаласпэҕэ толиэйуол-мораԝньэй.</p> </article> <article data-number="23"> <h1>Кингуниль кии-бурисчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Көдэ йаԝнар тудэ чаҕадьэл-буньил чаҕадьэлҕа чаҕадьэйуол-мораԝ параԝааньэй. Таҥ чаҕадьэлги амучэ усулуобуйаҕа ууйуол-мораԝньэй тадаатэ кодэҕа эл чаҕадьэчуон поньаатэйэҥ монул чуҥдэ анмолҕинь эԝльэйуол-мораԝньэй.</p> </li> <li> <p>Көдэ йаԝнар тудэ чаҕадьэрэн ԝиэйуолньэҥ көдиньбандьэ поҕодэлэ-нэмэлэ мэдьуол-мораԝ параԝааньэй.</p> </li> <li> <p>Көдэ тудэ ԝиэйуол ԝальэдаҕат эл охойчэндьэрукунэҥ мэдьуол-мораԝньэй. Таҥньэги тудэ кэдэл тадаатэ нимэндьиигин наадиимэрукунпэдаҕа мэ пэлуол-мораԝньэй.</p> </li> <li> <p>Көдэ йаԝнар тудэ интэриэспэ чоҥнулҥинь профсоюзлэ ԝиэрэҥ, тадаа чилиэн ҥолуол-мораԝ параԝааньэй.</p> </li> </ol> </article> <article data-number="24"> <h1>Кингуниль йэлэклэсчэ истачийаа</h1> <p>Көдэ йаԝнар уттэгэԝрэн-чайлэньи тадаатэ элчаҕадьэлньэй элэмԝиэйэ пэриэмэньи. Тадаатэ льиэ чаҕадьаанубэ чайлэгин чичиркэги мэ моннэруол-мораԝньэй, тан уоппускаги мэ ԝальэньэй.</p> </article> <article data-number="25"> <h1>Кингуниль имдалдьисчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Көдэ йаԝнар тудэ кэдэлҕанэ тадаатэ тудэ нимэндьииҕанэ амутнэҥ эндиийуол-мораԝлэк, көдиньбандьэ тэтчиэньэйуол-мораԝньэй.</p> </li> <li> <p>Уоньийиэ ҥолнурэҥ тадаатэ иҥийидуо ҥолнурэҥ осуобэй чамбэлэ мэннунҥумлэ. Уоҥодьэрукунпэ йаԝнар ньидитэ бандьэ социальнэй чоҥнулҕа льиэнунҥи.</p> </li> </ol> </article> <article data-number="26"> <h1>Кингуниль маалийисчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Көдэ йаԝнар нимэлэҕа ураайуол-мораԝньэй. Начальнэй тадаатэ уопсай искуолаҕа ураал эл ԝальэньэ. Начальнэй искуолаҕа көдэ йаԝнар ураайуол-мораԝньэй, тан техническэй тадаатэ профессиональнай ураанубэпэ ураалҕа эл энгэнэҥ икльайуол-мораԝньэҥи.</p> </li> <li> <p>Ураал-кодэ личность дитэ ԝарумулдаҕа чамбиинунум. Тадаатэ-омопэ ньичуҥдэҕан эннулпэдаҕа, ньиԝальбийил ҥолаалҥудаҕа чамбиинунум.</p> </li> <li> <p>Чиипэги титтэ уорпэҕанэ хади ураанубэҕа сэԝрэйуол-мораԝлэ титтэйлэк курильиинунҥа.</p> </li> </ol> </article> <article data-number="27"> <h1>Кингуниль пускийисчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Көдэ йаԝнар искусство ԝиэйуолдаҕанэ амутнэҥ йуонурэҥ-мөрнурэҥ, научнай прогресс йэдэйлдаҕа "чалдьэлэ парнурэҥ", тадаатэ таҥньэҥ йаԝнай амудьэдаҕанэ тудэ эдьилҕа мөрнурэҥ, эннуйуол-мораԝ параԝааньэй.</p> </li> <li> <p>Научнэй, литературнэй тадаатэ художественнэй чаҕадьэлпэҕа автор ҥодьэ көдэ, таҥ тудэ ԝиэйуолҕа көдиньбандьэ поҕодэлэ-нэмэлэ мэдьуол-мораԝ параԝааньэй.</p> </li> </ol> </article> <article data-number="28"> <h1>Кингуниль маалайлэклэсчэ истачийаа</h1> <p>Көдэ йаԝнар тудэ параԝаапэҕанэ чоҥнутэй-оҕониитэй социальнэй тадаатэ международнэй пэрээдэкньэй эдьилҕа эннуйуол-мораԝ параԝааньэй.</p> </article> <article data-number="29"> <h1>Кингуниль ԝальҕарумкуруосчэ истачийаа</h1> <ol> <li> <p>Көдэ йаԝнар тудэ общество киэйиэ мэ нэмэн мэр эбээҕинэсньэй.</p> </li> <li> <p>Мэ хади көдэ уури чиипэ параԝаапэдаҕанэ охойчэс нундьэ параԝаа кинҕанэҥ эԝльэ.</p> </li> <li> <p>Көдэ ԝаҥчиримэ параԝаапэги ООН цельпэдаҕат тадаатэ принциппэдаҕат сайдэҥ эл пануол-мораԝньэ.</p> </li> </ol> </article> </body> </html>