hindu-devotional-texts
Version:
Hand-curated, typed, authoritative Hindu devotional content — aartis, chalisas, kathas, stotras, mantras, ashtottaras & sahasranamas, Vedic suktas, daily prayers, puja vidhi, Navratri, tirthas, the festival/ekadashi calendar, and full scriptures (Bhagavad
225 lines • 102 kB
JavaScript
// The Śrī Rudram (Rudrapraśna) — Namakam (Taittirīya Saṃhitā 4.5) + Chamakam
// (TS 4.7), the central Kṛṣṇa-Yajurvedīya litany to Rudra-Śiva. Devanagari is
// the verbatim ACCENTED (sasvara) text from a published edition, cross-checked
// against an independent accented 2nd source (Namakam ~95%, Chamakam ~99% token
// containment per anuvāka). Because sanscript cannot round-trip the combining
// accent marks, `iast` is a clean accent-stripped best-effort romanization (a
// pronunciation aid, NOT a strict round-trippable IAST claim — the Awadhi/
// Sundarkand posture). The per-anuvāka english/hindi are researched sense-
// renderings of the established meaning (draft, reviewPending) — never a copied
// translation; the dense litany anuvākas are glossed at the thematic grain.
// Shipped = the 11 Namakam anuvākas + the 11 Chamakam anuvākas, each with its
// concluding mantras; the ritual nyāsa/dhyāna preamble is not shipped. See
// SOURCES.md for the recension, the 2-source cross-check, and the open debts.
const sriRudram = {
slug: 'sri-rudram',
deity: 'shiva',
titleEnglish: 'Sri Rudram (Namakam & Chamakam)',
titleHindi: 'श्री रुद्रम् (नमकम् एवं चमकम्)',
titleSanskrit: 'श्रीरुद्रम्',
vedicSource: {
en: 'Kṛṣṇa Yajurveda, Taittirīya Saṃhitā 4.5 (Namakam / Śatarudrīya) & 4.7 (Chamakam)',
hi: 'कृष्ण यजुर्वेद, तैत्तिरीय संहिता ४.५ (नमकम् / शतरुद्रीय) एवं ४.७ (चमकम्)',
},
reviewPending: true,
sections: [
{
number: 1,
titleEnglish: "Namakam — Anuvāka 1",
titleSanskrit: "नमकम् — प्रथमोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "ॐ नमो भगवते॑ रुद्रा॒य ॥ ॐ नम॑स्ते रुद्र म॒न्यव॑ उ॒तोत॒ इष॑वे॒ नमः॑ । नम॑स्ते अस्तु॒ धन्व॑ने बा॒हुभ्या॑मु॒त ते॒ नमः॑ । या त॒ इषुः॑ शि॒वत॑मा शि॒वं ब॒भूव॑ ते॒ धनुः॑ । शि॒वा श॑र॒व्या॑ या तव॒ तया॑ नो रुद्र मृडय । या ते॑ रुद्र शि॒वा त॒नूरघो॒राऽपा॑पकाशिनी । तया॑ नस्त॒नुवा॒ शन्त॑मया॒ गिरि॑शन्ता॒भिचा॑कशीहि । यामिषुं॑ गिरिशन्त॒ हस्ते॒ बिभ॒र्ष्यस्त॑वे । शि॒वां गि॑रित्र॒ तां कु॑रु॒ मा हिꣳ॑सीः॒ पुरु॑षं॒ जग॑त् । शि॒वेन॒ वच॑सा त्वा॒ गिरि॒शाच्छा॑वदामसि । यथा॑ नः॒ सर्व॒मिज्जग॑दय॒क्ष्मꣳ सु॒मना॒ अस॑त् । अध्य॑वोचदधिव॒क्ता प्र॑थ॒मो दैव्यो॑ भि॒षक् । अहीग्॑श्च॒ सर्वा᳚ञ्ज॒म्भय॒न्त्सर्वा᳚श्च यातुधा॒न्यः॑ । अ॒सौ यस्ता॒म्रो अ॑रु॒ण उ॒त ब॒भ्रुः सु॑म॒ङ्गलः॑ । ये चे॒माꣳ रु॒द्रा अ॒भितो॑ दि॒क्षु श्रि॒ताः स॑हस्र॒शोऽवै॑षा॒ꣳ॒ हेड॑ ईमहे । अ॒सौ यो॑ऽव॒सर्प॑ति॒ नील॑ग्रीवो॒ विलो॑हितः । उ॒तैनं॑ गो॒पा अ॑दृश॒न्नदृ॑शन्नुदहा॒र्यः॑ । उ॒तैनं॒ विश्वा॑ भू॒तानि॒ स दृ॒ष्टो मृ॑डयाति नः । नमो॑ अस्तु॒ नील॑ग्रीवाय सहस्रा॒क्षाय॑ मी॒ढुषे᳚ । अथो॒ ये अ॑स्य॒ सत्त्वा॑नो॒ऽहं तेभ्यो॑ऽकर॒न्नमः॑ । प्रमु॑ञ्च॒ धन्व॑न॒स्त्वमु॒भयो॒रार्त्नि॑यो॒र्ज्याम् । याश्च॑ ते॒ हस्त॒ इष॑वः॒ परा॒ ता भ॑गवो वप । अ॒व॒तत्य॒ धनु॒स्तवꣳ सह॑स्राक्ष॒ शते॑षुधे । नि॒शीर्य॑ श॒ल्यानां॒ मुखा॑ शि॒वो नः॑ सु॒मना॑ भव । विज्यं॒ धनुः॑ कप॒र्दिनो॒ विश॑ल्यो॒ बाण॑वाꣳ उ॒त । अने॑शन्न॒स्येष॑व आ॒भुर॑स्य निषं॒गथिः॑ । या ते॑ हे॒तिर्मी॑ढुष्टम॒ हस्ते॑ ब॒भूव॑ ते॒ धनुः॑ । तया॒ऽस्मान् वि॒श्वत॒स्त्वम॑य॒क्ष्मया॒ परि॑ब्भुज । नम॑स्ते अ॒स्त्वायु॑धा॒याना॑तताय धृ॒ष्णवे᳚ । उ॒भाभ्या॑मु॒त ते॒ नमो॑ बा॒हुभ्यां॒ तव॒ धन्व॑ने । परि॑ ते॒ धन्व॑नो हे॒तिर॒स्मान्वृ॑णक्तु वि॒श्वतः॑ । अथो॒ य इ॑षु॒धिस्तवा॒रे अ॒स्मन्निधे॑हि॒ तम् ॥ १॥", iast: "oṃ namo bhagavate rudrāya || oṃ namaste rudra manyava utota iṣave namaḥ | namaste astu dhanvane bāhubhyāmuta te namaḥ | yā ta iṣuḥ śivatamā śivaṃ babhūva te dhanuḥ | śivā śaravyā yā tava tayā no rudra mṛḍaya | yā te rudra śivā tanūraghorā'pāpakāśinī | tayā nastanuvā śantamayā giriśantābhicākaśīhi | yāmiṣuṃ giriśanta haste bibharṣyastave | śivāṃ giritra tāṃ kuru mā hiṃsīḥ puruṣaṃ jagat | śivena vacasā tvā giriśācchāvadāmasi | yathā naḥ sarvamijjagadayakṣmaṃ sumanā asat | adhyavocadadhivaktā prathamo daivyo bhiṣak | ahīgśca sarvāñjambhayantsarvāśca yātudhānyaḥ | asau yastāmro aruṇa uta babhruḥ sumaṅgalaḥ | ye cemāṃ rudrā abhito dikṣu śritāḥ sahasraśo'vaiṣāṃ heḍa īmahe | asau yo'vasarpati nīlagrīvo vilohitaḥ | utainaṃ gopā adṛśannadṛśannudahāryaḥ | utainaṃ viśvā bhūtāni sa dṛṣṭo mṛḍayāti naḥ | namo astu nīlagrīvāya sahasrākṣāya mīḍhuṣe | atho ye asya sattvāno'haṃ tebhyo'karannamaḥ | pramuñca dhanvanastvamubhayorārtniyorjyām | yāśca te hasta iṣavaḥ parā tā bhagavo vapa | avatatya dhanustavaṃ sahasrākṣa śateṣudhe | niśīrya śalyānāṃ mukhā śivo naḥ sumanā bhava | vijyaṃ dhanuḥ kapardino viśalyo bāṇavāṃ uta | aneśannasyeṣava ābhurasya niṣaṃgathiḥ | yā te hetirmīḍhuṣṭama haste babhūva te dhanuḥ | tayā'smān viśvatastvamayakṣmayā paribbhuja | namaste astvāyudhāyānātatāya dhṛṣṇave | ubhābhyāmuta te namo bāhubhyāṃ tava dhanvane | pari te dhanvano hetirasmānvṛṇaktu viśvataḥ | atho ya iṣudhistavāre asmannidhehi tam || 1||", english: "Salutation to Rudra's wrath and to his arrow, to his bow and to his two arms. With your most auspicious arrow, your kindly bow, and your gracious, sin-effacing form, look mercifully upon us, O dweller and protector of the mountains (Giriśanta, Giritra); harm not our people or our world. We approach you with gentle words. May the foremost divine physician drive away every demon and disease. To the copper-red, ruddy, blue-throated and thousand-eyed Rudra — seen by herdsmen and by all beings — salutation. Unstring your bow, blunt the points of your shafts, cast away the arrows in your hand, and let your weapons spare us on every side.", hindi: "रुद्र के क्रोध (मन्यु) और उनके बाण को नमस्कार, उनके धनुष और दोनों भुजाओं को नमस्कार। हे गिरिशन्त, हे गिरित्र (पर्वतवासी रक्षक), अपने अत्यन्त कल्याणकारी बाण, मंगलमय धनुष तथा पापनाशिनी शान्त मूर्ति से हम पर कृपादृष्टि करें; हमारे जन और जगत् को हानि न पहुँचाएँ। हम कोमल वचनों से आपके समीप आते हैं। देवों में प्रथम वह दिव्य वैद्य समस्त राक्षसों और रोगों को दूर करे। ताम्रवर्ण, अरुण, नीलग्रीव और सहस्राक्ष रुद्र को — जिन्हें गोप और समस्त प्राणी देखते हैं — नमस्कार। अपने धनुष की प्रत्यंचा उतार दें, बाणों की नोक कुण्ठित कर दें, हाथ के बाण दूर फेंक दें, और आपके अस्त्र हमें सब ओर से बचाएँ।" },
],
},
{
number: 2,
titleEnglish: "Namakam — Anuvāka 2",
titleSanskrit: "नमकम् — द्वितीयोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "शम्भ॑वे॒ नमः॑ । नम॑स्ते अस्तु भगवन्विश्वेश्व॒राय॑ महादे॒वाय॑ त्र्यम्ब॒काय॑ त्रिपुरान्त॒काय॑ त्रिकाग्निका॒लाय॑ कालाग्निरु॒द्राय॑ नीलक॒ण्ठाय॑ मृत्युञ्ज॒याय॑ सर्वेश्व॒राय॑ सदाशि॒वाय॑ श्रीमन्महादे॒वाय॒ नमः॑ ॥ नमो॒ हिर॑ण्यबाहवे सेना॒न्ये॑ दि॒शां च॒ पत॑ये॒ नमो॒ नमो॑ वृ॒क्षेभ्यो॒ हरि॑केशेभ्यः पशू॒नां पत॑ये॒ नमो॒ नमः॑ स॒स्पिञ्ज॑राय॒ त्विषी॑मते पथी॒नां पत॑ये॒ नमो॒ नमो॑ बभ्लु॒शाय॑ विव्या॒धिनेऽन्ना॑नां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नमो॒ हरि॑केशायोपवी॒तिने॑ पु॒ष्टानां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नमो॑ भ॒वस्य॑ हे॒त्यै जग॑तां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नमो॑ रु॒द्राया॑तता॒विने॒ क्षेत्रा॑णां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नमः॑ सू॒तायाह॑न्त्याय॒ वना॑नां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नमो॒ रोहि॑ताय स्थ॒पत॑ये वृ॒क्षाणां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नमो॑ म॒न्त्रिणे॑ वाणि॒जाय॒ कक्षा॑णां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नमो॑ भुवं॒तये॑ वारिवस्कृ॒तायौष॑धीनां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नम॑ उ॒च्चैर्घो॑षायाक्र॒न्दय॑ते पत्ती॒नां पत॑ये॒ नमो॒ नमः॑ कृत्स्नवी॒ताय॒ धाव॑ते॒ सत्त्व॑नां॒ पत॑ये॒ नमः॑ ॥ २॥", iast: "śambhave namaḥ | namaste astu bhagavanviśveśvarāya mahādevāya tryambakāya tripurāntakāya trikāgnikālāya kālāgnirudrāya nīlakaṇṭhāya mṛtyuñjayāya sarveśvarāya sadāśivāya śrīmanmahādevāya namaḥ || namo hiraṇyabāhave senānye diśāṃ ca pataye namo namo vṛkṣebhyo harikeśebhyaḥ paśūnāṃ pataye namo namaḥ saspiñjarāya tviṣīmate pathīnāṃ pataye namo namo babhluśāya vivyādhine'nnānāṃ pataye namo namo harikeśāyopavītine puṣṭānāṃ pataye namo namo bhavasya hetyai jagatāṃ pataye namo namo rudrāyātatāvine kṣetrāṇāṃ pataye namo namaḥ sūtāyāhantyāya vanānāṃ pataye namo namo rohitāya sthapataye vṛkṣāṇāṃ pataye namo namo mantriṇe vāṇijāya kakṣāṇāṃ pataye namo namo bhuvaṃtaye vārivaskṛtāyauṣadhīnāṃ pataye namo nama uccairghoṣāyākrandayate pattīnāṃ pataye namo namaḥ kṛtsnavītāya dhāvate sattvanāṃ pataye namaḥ || 2||", english: "Salutation to you, O Lord — Viśveśvara, Mahādeva, Tryambaka, ender of the three cities, Kālāgnirudra, Nīlakaṇṭha, conqueror of death, Sarveśvara, Sadāśiva, glorious Mahādeva. Salutation to the golden-armed leader of hosts and lord of the quarters; to the green-haired one of the trees and lord of beasts; to the tawny lord of paths; to the lord of food, of growth, of the worlds, of fields, of forests; to the lord of trees and the master-builder; to the lord of trade and of thickets; to the lord of plants; to the loud-roarer, lord of foot-soldiers; to Rudra abiding as the indwelling ruler of every realm — salutation again and again.", hindi: "हे भगवन्, आपको नमस्कार — विश्वेश्वर, महादेव, त्र्यम्बक, त्रिपुरान्तक, कालाग्निरुद्र, नीलकण्ठ, मृत्युञ्जय, सर्वेश्वर, सदाशिव, श्रीमान् महादेव। स्वर्णबाहु सेनापति और दिशाओं के पति को नमस्कार; वृक्षों के हरिकेश तथा पशुओं के पति को; मार्गों के पिंगलवर्ण स्वामी को; अन्न, वृद्धि, लोकों, क्षेत्रों और वनों के पति को; वृक्षों के स्वामी और स्थपति (वास्तुकार) को; व्यापार और झाड़ियों के पति को; औषधियों के स्वामी को; उच्चस्वर से गर्जना करने वाले, पैदल सैनिकों के पति को; और समस्त लोकों में अन्तर्यामी शासक रूप में स्थित रुद्र को बारम्बार नमस्कार।" },
],
},
{
number: 3,
titleEnglish: "Namakam — Anuvāka 3",
titleSanskrit: "नमकम् — तृतीयोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "नमः॒ सह॑मानाय निव्या॒धिन॑ आव्या॒धिनी॑नां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नमः॑ ककु॒भाय॑ निष॒ङ्गिणे᳚ स्ते॒नानां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नमो॑ निष॒ङ्गिण॑ इषुधि॒मते॒ तस्क॑राणां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नमो॒ वञ्च॑ते परि॒वञ्च॑ते स्तायू॒नां पत॑ये॒ नमो॒ नमो॑ निचे॒रवे॑ परिच॒रायार॑ण्यानां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नमः॑ सृका॒विभ्यो॒ जिघाꣳ॑सद्भ्यो मुष्ण॒तां पत॑ये॒ नमो॒ नमो॑ऽसि॒मद्भ्यो॒ नक्त॒ञ्चर॑द्भ्यः प्रकृ॒न्तानां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नम॑ उष्णी॒षिणे॑ गिरिच॒राय॑ कुलु॒ञ्चानां॒ पत॑ये॒ नमो॒ नम॒ इषु॑मद्भ्यो धन्वा॒विभ्य॑श्च वो॒ नमो॒ नम॑ आतन्वा॒नेभ्यः॑ प्रति॒दधा॑नेभ्यश्च वो॒ नमो॒ नम॑ आ॒यच्छ॑द्भ्यो विसृ॒जद्भ्य॑श्च वो॒ नमो॒ नमोऽस्य॑द्भ्यो॒ विध्य॑द्भ्यश्च वो॒ नमो॒ नम॒ आसी॑नेभ्यः॒ शया॑नेभ्यश्च वो॒ नमो॒ नमः॑ स्व॒पद्भ्यो॒ जाग्र॑द्भ्यश्च वो॒ नमो॒ नम॒स्तिष्ठ॑द्भ्यो॒ धाव॑द्भ्यश्च वो॒ नमो॒ नमः॑ स॒भाभ्यः॑ स॒भाप॑तिभ्यश्च वो॒ नमो॒ नमो॒ अश्वे॒भ्योऽश्व॑पतिभ्यश्च वो॒ नमः॑ ॥ ३॥", iast: "namaḥ sahamānāya nivyādhina āvyādhinīnāṃ pataye namo namaḥ kakubhāya niṣaṅgiṇe stenānāṃ pataye namo namo niṣaṅgiṇa iṣudhimate taskarāṇāṃ pataye namo namo vañcate parivañcate stāyūnāṃ pataye namo namo nicerave paricarāyāraṇyānāṃ pataye namo namaḥ sṛkāvibhyo jighāṃsadbhyo muṣṇatāṃ pataye namo namo'simadbhyo naktañcaradbhyaḥ prakṛntānāṃ pataye namo nama uṣṇīṣiṇe giricarāya kuluñcānāṃ pataye namo nama iṣumadbhyo dhanvāvibhyaśca vo namo nama ātanvānebhyaḥ pratidadhānebhyaśca vo namo nama āyacchadbhyo visṛjadbhyaśca vo namo namo'syadbhyo vidhyadbhyaśca vo namo nama āsīnebhyaḥ śayānebhyaśca vo namo namaḥ svapadbhyo jāgradbhyaśca vo namo namastiṣṭhadbhyo dhāvadbhyaśca vo namo namaḥ sabhābhyaḥ sabhāpatibhyaśca vo namo namo aśvebhyo'śvapatibhyaśca vo namaḥ || 3||", english: "Salutation to the all-forbearing conqueror, to the striker and to the lord of strikers; to the cunning and the deceitful and their lords; to the thieves and the chiefs of thieves, the cheats and the lords of cheats; to the prowlers, the plunderers and those who roam the forests and their lords; to the bearers of bows and the wielders of drawn swords — for Rudra abides even in these fierce and lawless forms. Salutation to him in all of them, again and again.", hindi: "सब कुछ सहन करने वाले विजयी को नमस्कार, प्रहार करने वाले और प्रहारकों के पति को; धूर्तों और कपटियों तथा उनके स्वामियों को; चोरों और चोरों के मुखियों को, ठगों और ठगों के पतियों को; घूमने वालों, लुटेरों और वनचरों तथा उनके स्वामियों को; धनुर्धरों और खींची हुई तलवार धारण करने वालों को — क्योंकि रुद्र इन उग्र और मर्यादाहीन रूपों में भी व्याप्त हैं। उन सबमें स्थित रुद्र को बारम्बार नमस्कार।" },
],
},
{
number: 4,
titleEnglish: "Namakam — Anuvāka 4",
titleSanskrit: "नमकम् — चतुर्थोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "नम॑ आव्या॒धिनी᳚भ्यो वि॒विध्य॑न्तीभ्यश्च वो॒ नमो॒ नम॒ उग॑णाभ्यस्तृꣳह॒तीभ्य॑श्च वो॒ नमो॒ नमो॑ गृ॒त्सेभ्यो॑ गृ॒त्सप॑तिभ्यश्च वो॒ नमो॒ नमो॒ व्राते᳚भ्यो॒ व्रात॑पतिभ्यश्च वो॒ नमो॒ नमो॑ ग॒णेभ्यो॑ ग॒णप॑तिभ्यश्च वो॒ नमो॒ नमो॒ विरू॑पेभ्यो वि॒श्वरू॑पेभ्यश्च वो॒ नमो॒ नमो॑ म॒हद्भ्यः॑ क्षुल्ल॒केभ्य॑श्च वो॒ नमो॒ नमो॑ र॒थिभ्यो॑ऽर॒थेभ्य॑श्च वो॒ नमो॒ नमो॒ रथे᳚भ्यो॒ रथ॑पतिभ्यश्च वो॒ नमो॒ नमः॒ सेना᳚भ्यः सेना॒निभ्य॑श्च वो॒ नमो॒ नमः॑ क्ष॒त्तृभ्यः॑ संग्रही॒तृभ्य॑श्च वो॒ नमो॒ नम॒स्तक्ष॑भ्यो रथका॒रेभ्य॑श्च वो॒ नमो॒ नमः॒ कुला॑लेभ्यः क॒र्मारे᳚भ्यश्च वो॒ नमो॒ नमः॑ पु॒ञ्जिष्टे᳚भ्यो निषा॒देभ्य॑श्च वो॒ नमो॒ नम॑ इषु॒कृद्भ्यो॑ धन्व॒कृद्भ्य॑श्च वो॒ नमो॒ नमो॑ मृग॒युभ्यः॑ श्व॒निभ्य॑श्च वो॒ नमो॒ नमः॒ श्वभ्यः॒ श्वप॑तिभ्यश्च वो॒ नमः॑ ॥ ४॥", iast: "nama āvyādhinībhyo vividhyantībhyaśca vo namo nama ugaṇābhyastṛṃhatībhyaśca vo namo namo gṛtsebhyo gṛtsapatibhyaśca vo namo namo vrātebhyo vrātapatibhyaśca vo namo namo gaṇebhyo gaṇapatibhyaśca vo namo namo virūpebhyo viśvarūpebhyaśca vo namo namo mahadbhyaḥ kṣullakebhyaśca vo namo namo rathibhyo'rathebhyaśca vo namo namo rathebhyo rathapatibhyaśca vo namo namaḥ senābhyaḥ senānibhyaśca vo namo namaḥ kṣattṛbhyaḥ saṃgrahītṛbhyaśca vo namo namastakṣabhyo rathakārebhyaśca vo namo namaḥ kulālebhyaḥ karmārebhyaśca vo namo namaḥ puñjiṣṭebhyo niṣādebhyaśca vo namo nama iṣukṛdbhyo dhanvakṛdbhyaśca vo namo namo mṛgayubhyaḥ śvanibhyaśca vo namo namaḥ śvabhyaḥ śvapatibhyaśca vo namaḥ || 4||", english: "Salutation to the piercing and the wounding hosts; to the maker of arrows and to the maker of bows; to those who shape and forge, to potters and smiths; to hunters and dog-keepers and their dogs; to the swift and the nimble, the elusive and the ever-moving. Rudra dwells in every craftsman, tool and creature — salutation to him in all of them, again and again.", hindi: "बेधने और घायल करने वाले गणों को नमस्कार; बाण बनाने वाले और धनुष बनाने वाले को; गढ़ने और ढालने वालों को, कुम्भकारों और लोहारों को; व्याधों (शिकारियों) तथा श्वानपालकों और उनके कुत्तों को; वेगवान् और चपल, अदृश्य और सतत गतिशील को। रुद्र प्रत्येक शिल्पी, उपकरण और प्राणी में निवास करते हैं — उन सबमें स्थित रुद्र को बारम्बार नमस्कार।" },
],
},
{
number: 5,
titleEnglish: "Namakam — Anuvāka 5",
titleSanskrit: "नमकम् — पञ्चमोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "नमो॑ भ॒वाय॑ च रु॒द्राय॑ च॒ नमः॑ श॒र्वाय॑ च पशु॒पत॑ये च॒ नमो॒ नील॑ग्रीवाय च शिति॒कण्ठा॑य च॒ नमः॑ कप॒र्दिने॑ च॒ व्यु॑प्तकेशाय च॒ नमः॑ सहस्रा॒क्षाय॑ च श॒तध॑न्वने च॒ नमो॑ गिरि॒शाय॑ च शिपिवि॒ष्टाय॑ च॒ नमो॑ मी॒ढुष्ट॑माय॒ चेषु॑मते च॒ नमो᳚ ह्र॒स्वाय॑ च वाम॒नाय॑ च॒ नमो॑ बृह॒ते च॒ वर्षी॑यसे च॒ नमो॑ वृ॒द्धाय॑ च सं॒वृध्व॑ने च॒ नमो॒ अग्रि॑याय च प्रथ॒माय॑ च॒ नम॑ आ॒शवे॑ चाजि॒राय॑ च॒ नमः॒ शीघ्रि॑याय च॒ शीभ्या॑य च॒ नम॑ ऊ॒र्म्या॑य चावस्व॒न्या॑य च॒ नमः॑ स्रोत॒स्या॑य च॒ द्वीप्या॑य च ॥ ५॥", iast: "namo bhavāya ca rudrāya ca namaḥ śarvāya ca paśupataye ca namo nīlagrīvāya ca śitikaṇṭhāya ca namaḥ kapardine ca vyuptakeśāya ca namaḥ sahasrākṣāya ca śatadhanvane ca namo giriśāya ca śipiviṣṭāya ca namo mīḍhuṣṭamāya ceṣumate ca namo hrasvāya ca vāmanāya ca namo bṛhate ca varṣīyase ca namo vṛddhāya ca saṃvṛdhvane ca namo agriyāya ca prathamāya ca nama āśave cājirāya ca namaḥ śīghriyāya ca śībhyāya ca nama ūrmyāya cāvasvanyāya ca namaḥ srotasyāya ca dvīpyāya ca || 5||", english: "Salutation to Bhava and Rudra, to Śarva and Paśupati, to Nīlagrīva and Śitikaṇṭha, to the matted-haired (Kapardin) and the shaven, to the thousand-eyed and the hundred-bowed; to Rudra dwelling in the mountains and in all that is auspicious; to him in the green herbs and in the grey dust, in roads and pathways, in pools and streams, in still and flowing waters, in clouds and in lightning, in rain and in sunshine, in wind and in storm — salutation to Rudra present in every element and place.", hindi: "भव और रुद्र को नमस्कार, शर्व और पशुपति को, नीलग्रीव और शितिकण्ठ को, कपर्दी (जटाधारी) और मुण्डित को, सहस्राक्ष और शतधन्वा को; पर्वतों में तथा समस्त मंगलमय में स्थित रुद्र को; हरी औषधियों और धूसर रज में, मार्गों और पगडण्डियों में, सरोवरों और स्रोतों में, स्थिर और बहते जल में, मेघों और विद्युत् में, वर्षा और धूप में, वायु और झंझा में स्थित रुद्र को — प्रत्येक तत्त्व और स्थान में व्याप्त रुद्र को नमस्कार।" },
],
},
{
number: 6,
titleEnglish: "Namakam — Anuvāka 6",
titleSanskrit: "नमकम् — षष्ठोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "नमो᳚ ज्ये॒ष्ठाय॑ च कनि॒ष्ठाय॑ च॒ नमः॑ पूर्व॒जाय॑ चापर॒जाय॑ च॒ नमो॑ मध्य॒माय॑ चापग॒ल्भाय॑ च॒ नमो॑ जघ॒न्या॑य च॒ बुध्नि॑याय च॒ नमः॑ सो॒भ्या॑य च प्रतिस॒र्या॑य च॒ नमो॒ याम्या॑य च॒ क्षेम्या॑य च॒ नम॑ उर्व॒र्या॑य च॒ खल्या॑य च॒ नमः॒ श्लोक्या॑य चाऽवसा॒न्या॑य च॒ नमो॒ वन्या॑य च॒ कक्ष्या॑य च॒ नमः॑ श्र॒वाय॑ च प्रतिश्र॒वाय॑ च॒ नम॑ आ॒शुषे॑णाय चा॒शुर॑थाय च॒ नमः॒ शूरा॑य चावभिन्द॒ते च॒ नमो॑ व॒र्मिणे॑ च वरू॒थिने॑ च॒ नमो॑ बि॒ल्मिने॑ च कव॒चिने॑ च॒ नमः॑ श्रु॒ताय॑ च श्रुतसे॒नाय॑ च ॥ ६॥", iast: "namo jyeṣṭhāya ca kaniṣṭhāya ca namaḥ pūrvajāya cāparajāya ca namo madhyamāya cāpagalbhāya ca namo jaghanyāya ca budhniyāya ca namaḥ sobhyāya ca pratisaryāya ca namo yāmyāya ca kṣemyāya ca nama urvaryāya ca khalyāya ca namaḥ ślokyāya cā'vasānyāya ca namo vanyāya ca kakṣyāya ca namaḥ śravāya ca pratiśravāya ca nama āśuṣeṇāya cāśurathāya ca namaḥ śūrāya cāvabhindate ca namo varmiṇe ca varūthine ca namo bilmine ca kavacine ca namaḥ śrutāya ca śrutasenāya ca || 6||", english: "Salutation to Rudra as the eldest and the youngest, the firstborn and the last-born, the middle and the not-yet-grown; to him in the swift rivers and in the still waters, in the waves and on the islands; to the senior and junior leaders, to the swift and famed commanders of hosts; to Rudra in the chariot and in the chariotless, in the steed and in the bow — salutation to him who spans every degree of age, rank and motion.", hindi: "रुद्र को ज्येष्ठ और कनिष्ठ, प्रथमजात और अन्तिम, मध्यम और अप्रौढ़ रूप में नमस्कार; वेगवती नदियों और स्थिर जलों में, तरंगों और द्वीपों में स्थित रुद्र को; वरिष्ठ और कनिष्ठ नायकों को, वेगवान् और विख्यात सेनापतियों को; रथ में और रथरहित में, अश्व में और धनुष में स्थित रुद्र को — आयु, पद और गति के प्रत्येक स्तर में व्याप्त रुद्र को नमस्कार।" },
],
},
{
number: 7,
titleEnglish: "Namakam — Anuvāka 7",
titleSanskrit: "नमकम् — सप्तमोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "नमो॑ दुन्दु॒भ्या॑य चाहन॒न्या॑य च॒ नमो॑ धृ॒ष्णवे॑ च प्रमृ॒शाय॑ च॒ नमो॑ दू॒ताय॑ च॒ प्रहि॑ताय च॒ नमो॑ निष॒ङ्गिणे॑ चेषुधि॒मते॑ च॒ नम॑स्ती॒क्ष्णेष॑वे चायु॒धिने॑ च॒ नमः॑ स्वायु॒धाय॑ च सु॒धन्व॑ने च॒ नमः॒ स्रुत्या॑य च॒ पथ्या॑य च॒ नमः॑ का॒ट्या॑य च नी॒प्या॑य च॒ नमः॒ सूद्या॑य च सर॒स्या॑य च॒ नमो॑ ना॒द्याय॑ च वैश॒न्ताय॑ च॒ नमः॒ कूप्या॑य चाव॒ट्या॑य च॒ नमो॒ वर्ष्या॑य चाव॒र्ष्याय॑ च॒ नमो॑ मे॒घ्या॑य च विद्यु॒त्या॑य च॒ नम॑ ई॒ध्रिया॑य चात॒प्या॑य च॒ नमो॒ वात्या॑य च॒ रेष्मि॑याय च॒ नमो॑ वास्त॒व्या॑य च वास्तु॒ पाय॑ च ॥ ७॥", iast: "namo dundubhyāya cāhananyāya ca namo dhṛṣṇave ca pramṛśāya ca namo dūtāya ca prahitāya ca namo niṣaṅgiṇe ceṣudhimate ca namastīkṣṇeṣave cāyudhine ca namaḥ svāyudhāya ca sudhanvane ca namaḥ srutyāya ca pathyāya ca namaḥ kāṭyāya ca nīpyāya ca namaḥ sūdyāya ca sarasyāya ca namo nādyāya ca vaiśantāya ca namaḥ kūpyāya cāvaṭyāya ca namo varṣyāya cāvarṣyāya ca namo meghyāya ca vidyutyāya ca nama īdhriyāya cātapyāya ca namo vātyāya ca reṣmiyāya ca namo vāstavyāya ca vāstu pāya ca || 7||", english: "Salutation to Rudra as the war-drum and as the drumstick; to the fleeing and to those who stand firm in battle; to the heralds and the messengers; to the makers of chariots and to the makers of arrows; to the dwellers in homes and to the guardians of dwellings (Vāstavya, Vāstupa); to him in the sounds and acts of war and in the peace of the household — salutation again and again.", hindi: "रुद्र को दुन्दुभि (रणभेरी) और उसके दण्ड के रूप में नमस्कार; युद्ध से पलायन करने वालों और स्थिर रहने वालों को; दूतों और संदेशवाहकों को; रथकारों और बाणकारों को; गृहवासियों और घरों के रक्षकों (वास्तव्य, वास्तुप) को; युद्ध की ध्वनियों-क्रियाओं में तथा गृह की शान्ति में स्थित रुद्र को — बारम्बार नमस्कार।" },
],
},
{
number: 8,
titleEnglish: "Namakam — Anuvāka 8",
titleSanskrit: "नमकम् — अष्टमोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "नमः॒ सोमा॑य च रु॒द्राय॑ च॒ नम॑स्ता॒म्राय॑ चारु॒णाय॑ च॒ नमः॑ श॒ङ्गाय॑ च पशु॒पत॑ये च॒ नम॑ उ॒ग्राय॑ च भी॒माय॑ च॒ नमो॑ अग्रेव॒धाय॑ च दूरेव॒धाय॑ च॒ नमो॑ ह॒न्त्रे च॒ हनी॑यसे च॒ नमो॑ वृ॒क्षेभ्यो॒ हरि॑केशेभ्यो॒ नम॑स्ता॒राय॒ नम॑श्श॒म्भवे॑ च मयो॒भवे॑ च॒ नमः॑ शङ्क॒राय॑ च मयस्क॒राय॑ च॒ नमः॑ शि॒वाय॑ च शि॒वत॑राय च॒ नम॒स्तीर्थ्या॑य च॒ कूल्या॑य च॒ नमः॑ पा॒र्या॑य चावा॒र्या॑य च॒ नमः॑ प्र॒तर॑णाय चो॒त्तर॑णाय च॒ नम॑ आता॒र्या॑य चाला॒द्या॑य च॒ नमः॒ शष्प्या॑य च॒ फेन्या॑य च॒ नमः॑ सिक॒त्या॑य च प्रवा॒ह्या॑य च ॥ ८॥", iast: "namaḥ somāya ca rudrāya ca namastāmrāya cāruṇāya ca namaḥ śaṅgāya ca paśupataye ca nama ugrāya ca bhīmāya ca namo agrevadhāya ca dūrevadhāya ca namo hantre ca hanīyase ca namo vṛkṣebhyo harikeśebhyo namastārāya namaśśambhave ca mayobhave ca namaḥ śaṅkarāya ca mayaskarāya ca namaḥ śivāya ca śivatarāya ca namastīrthyāya ca kūlyāya ca namaḥ pāryāya cāvāryāya ca namaḥ prataraṇāya cottaraṇāya ca nama ātāryāya cālādyāya ca namaḥ śaṣpyāya ca phenyāya ca namaḥ sikatyāya ca pravāhyāya ca || 8||", english: "Salutation to the gentle Soma-Rudra and to the fierce Rudra, to the tawny and the deep-red; to Śambhu and Mayobhava — source of well-being; to Śaṅkara and Mayaskara — maker of joy; to Śiva and Śivatara — the auspicious and the yet more auspicious. Salutation to Rudra in the river-fords and on the banks, in the crossings and on the shores, in this world and in the world beyond.", hindi: "सौम्य सोम-रुद्र और उग्र रुद्र को नमस्कार, पिंगल और गहरे रक्तवर्ण को; शम्भु और मयोभव को — कल्याण के स्रोत; शंकर और मयस्कर को — सुख के कर्ता; शिव और शिवतर को — मंगलमय और उससे भी अधिक मंगलमय। तीर्थों और तटों में, घाटों और किनारों में, इस लोक और परलोक में स्थित रुद्र को नमस्कार।" },
],
},
{
number: 9,
titleEnglish: "Namakam — Anuvāka 9",
titleSanskrit: "नमकम् — नवमोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "नम॑ इरि॒ण्या॑य च प्रप॒थ्या॑य च॒ नमः॑ किꣳशि॒लाय॑ च॒ क्षय॑णाय च॒ नमः॑ कप॒र्दिने॑ च पुल॒स्तये॑ च॒ नमो॒ गोष्ठ्या॑य च॒ गृह्या॑य च॒ नम॒स्तल्प्या॑य च॒ गेह्या॑य च॒ नमः॑ का॒ट्या॑य च गह्वरे॒ष्ठाय॑ च॒ नमो᳚ ह्रद॒य्या॑य च निवे॒ष्प्या॑य च॒ नमः॑ पाꣳ स॒व्या॑य च रज॒स्या॑य च॒ नमः॒ शुष्क्या॑य च हरि॒त्या॑य च॒ नमो॒ लोप्या॑य चोल॒प्या॑य च॒ नम॑ ऊ॒र्व्या॑य च सू॒र्म्या॑य च॒ नमः॑ प॒र्ण्या॑य च पर्णश॒द्या॑य च॒ नमो॑ऽपगु॒रमा॑णाय चाभिघ्न॒ते च॒ नम॑ आख्खिद॒ते च॑ प्रख्खिद॒ते च॒ नमो॑ वः किरि॒केभ्यो॑ दे॒वाना॒ꣳ॒ हृद॑येभ्यो॒ नमो॑ विक्षीण॒केभ्यो॒ नमो॑ विचिन्व॒त्केभ्यो॒ नम॑ आनिर्ह॒तेभ्यो॒ नम॑ आमीव॒त्केभ्यः॑ ॥ ९॥", iast: "nama iriṇyāya ca prapathyāya ca namaḥ kiṃśilāya ca kṣayaṇāya ca namaḥ kapardine ca pulastaye ca namo goṣṭhyāya ca gṛhyāya ca namastalpyāya ca gehyāya ca namaḥ kāṭyāya ca gahvareṣṭhāya ca namo hradayyāya ca niveṣpyāya ca namaḥ pāṃ savyāya ca rajasyāya ca namaḥ śuṣkyāya ca harityāya ca namo lopyāya colapyāya ca nama ūrvyāya ca sūrmyāya ca namaḥ parṇyāya ca parṇaśadyāya ca namo'paguramāṇāya cābhighnate ca nama ākhkhidate ca prakhkhidate ca namo vaḥ kirikebhyo devānāṃ hṛdayebhyo namo vikṣīṇakebhyo namo vicinvatkebhyo nama ānirhatebhyo nama āmīvatkebhyaḥ || 9||", english: "Salutation to Rudra in the barren waste and on the highroad, in stone and in level land, in the swift current and in the still pool, in sand and in the streaming flow; to him in the clouds and the lightning, in the rain and the parting clouds, in the fierce sun and the rushing wind; and to his countless hosts and bands — the seen and the unseen, the assailing and the unassailed. Salutation to all his armies and to him who leads them.", hindi: "ऊसर भूमि और राजमार्ग में स्थित रुद्र को नमस्कार, पत्थर और समतल भूमि में, वेगवती धारा और स्थिर जल में, बालू और बहते प्रवाह में; मेघों और विद्युत् में, वर्षा और छँटते बादलों में, प्रचण्ड सूर्य और प्रवाहित वायु में स्थित रुद्र को; तथा उनके असंख्य गणों और दलों को — दृश्य और अदृश्य, आक्रमणकारी और अनाक्रान्त। उनकी समस्त सेनाओं और उनके नायक रुद्र को नमस्कार।" },
],
},
{
number: 10,
titleEnglish: "Namakam — Anuvāka 10",
titleSanskrit: "नमकम् — दशमोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "द्रापे॒ अन्ध॑सस्पते॒ दरि॑द्र॒न्नील॑लोहित । ए॒षां पुरु॑षाणामे॒षां प॑शू॒नां मा भेर्माऽरो॒ मो ए॑षां॒ किञ्च॒नाम॑मत् । या ते॑ रुद्र शि॒वा त॒नूः शि॒वा वि॒श्वाह॑भेषजी । शि॒वा रु॒द्रस्य॑ भेष॒जी तया॑ नो मृड जी॒वसे᳚ । इ॒माꣳ रु॒द्राय॑ त॒वसे॑ कप॒र्दिने᳚ क्ष॒यद्वी॑राय॒ प्रभ॑रामहे म॒तिम् । यथा॑ नः॒ शमस॑द्द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे॒ विश्वं॑ पु॒ष्टं ग्रामे॑ अ॒स्मिन्नना॑तुरम् । मृ॒डा नो॑ रुद्रो॒त नो॒ मय॑स्कृधि क्ष॒यद्वी॑राय॒ नम॑सा विधेम ते । यच्छं च॒ योश्च॒ मनु॑राय॒जे पि॒ता तद॑श्याम॒ तव॑ रुद्र॒ प्रणी॑तौ । मा नो॑ म॒हान्त॑मु॒त मा नो॑ अर्भ॒कं मा न॒ उक्ष॑न्तमु॒त मा न॑ उक्षि॒तम् । मा नो॑ऽवधीः पि॒तरं॒ मोत मा॒तरं॑ प्रि॒या मा न॑स्त॒नुवो॑ रुद्र रीरिषः । मा न॑स्तो॒के तन॑ये॒ मा न॒ आयु॑षि॒ मा नो॒ गोषु॒ मा नो॒ अश्वे॑षु रीरिषः । वी॒रान्मा नो॑ रुद्र भामि॒तोऽव॑धीर्ह॒विष्म॑न्तो॒ नम॑सा विधेम ते । आ॒रात्ते॑ गो॒घ्न उ॒त पू॑रुष॒घ्ने क्ष॒यद्वी॑राय सु॒म्नम॒स्मे ते॑ अस्तु । रक्षा॑ च नो॒ अधि॑ च देव ब्रू॒ह्यधा॑ च नः॒ शर्म॑ यच्छ द्वि॒बर्हाः᳚ । स्तु॒हि श्रु॒तं ग॑र्त॒सदं॒ युवा॑नं मृ॒गन्न भी॒ममु॑पह॒त्नुमु॒ग्रम् । मृ॒डा ज॑रि॒त्रे रु॑द्र॒ स्तवा॑नो अ॒न्यन्ते॑ अ॒स्मन्निव॑पन्तु॒ सेनाः᳚ । परि॑णो रु॒द्रस्य॑ हे॒तिर्वृ॑णक्तु॒ परि॑ त्वे॒षस्य॑ दुर्म॒ति र॑घा॒योः । अव॑ स्थि॒रा म॒घव॑द्भ्यस्तनुष्व॒ मीढ्व॑स्तो॒काय॒ तन॑याय मृडय । मीढु॑ष्टम॒ शिव॑तम शि॒वो नः॑ सु॒मना॑ भव । प॒र॒मे वृ॒क्ष आयु॑धन्नि॒धाय॒ कृत्तिं॒ वसा॑न॒ आच॑र॒ पिना॑कं॒ बिभ्र॒दाग॑हि । विकि॑रिद॒ विलो॑हित॒ नम॑स्ते अस्तु भगवः । यास्ते॑ स॒हस्रꣳ॑ हे॒तयो॒न्यम॒स्मन्निव॑पन्तु॒ ताः । स॒हस्रा॑णि सहस्र॒धा बा॑हु॒वोस्तव॑ हे॒तयः॑ । तासा॒मीशा॑नो भगवः परा॒चीना॒ मुखा॑ कृधि ॥ १० ॥", iast: "drāpe andhasaspate daridrannīlalohita | eṣāṃ puruṣāṇāmeṣāṃ paśūnāṃ mā bhermā'ro mo eṣāṃ kiñcanāmamat | yā te rudra śivā tanūḥ śivā viśvāhabheṣajī | śivā rudrasya bheṣajī tayā no mṛḍa jīvase | imāṃ rudrāya tavase kapardine kṣayadvīrāya prabharāmahe matim | yathā naḥ śamasaddvipade catuṣpade viśvaṃ puṣṭaṃ grāme asminnanāturam | mṛḍā no rudrota no mayaskṛdhi kṣayadvīrāya namasā vidhema te | yacchaṃ ca yośca manurāyaje pitā tadaśyāma tava rudra praṇītau | mā no mahāntamuta mā no arbhakaṃ mā na ukṣantamuta mā na ukṣitam | mā no'vadhīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ priyā mā nastanuvo rudra rīriṣaḥ | mā nastoke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā no aśveṣu rīriṣaḥ | vīrānmā no rudra bhāmito'vadhīrhaviṣmanto namasā vidhema te | ārātte goghna uta pūruṣaghne kṣayadvīrāya sumnamasme te astu | rakṣā ca no adhi ca deva brūhyadhā ca naḥ śarma yaccha dvibarhāḥ | stuhi śrutaṃ gartasadaṃ yuvānaṃ mṛganna bhīmamupahatnumugram | mṛḍā jaritre rudra stavāno anyante asmannivapantu senāḥ | pariṇo rudrasya hetirvṛṇaktu pari tveṣasya durmati raghāyoḥ | ava sthirā maghavadbhyastanuṣva mīḍhvastokāya tanayāya mṛḍaya | mīḍhuṣṭama śivatama śivo naḥ sumanā bhava | parame vṛkṣa āyudhannidhāya kṛttiṃ vasāna ācara pinākaṃ bibhradāgahi | vikirida vilohita namaste astu bhagavaḥ | yāste sahasraṃ hetayonyamasmannivapantu tāḥ | sahasrāṇi sahasradhā bāhuvostava hetayaḥ | tāsāmīśāno bhagavaḥ parācīnā mukhā kṛdhi || 10 ||", english: "O reddener, O lord of nourishment, scant-clad blue-and-red one, be gracious to us and to our cattle and people; let none in this village fall sick or come to harm. To the strong, matted-haired Rudra we offer these prayers: be merciful, O Rudra, and grant us joy. Harm not our elder or our younger, our begetting or our begotten, our father or our mother; injure us not in our dear children, our lifespan, our cows, our horses, our strong men. May Rudra's weapon turn away from us. O ruddy, manifold one, salutation to you — turn your fierce face far away.", hindi: "हे रक्तवर्ण, हे अन्न के स्वामी, अल्पवस्त्र नील-लोहित, हम पर तथा हमारे पशुओं और जनों पर कृपा करें; इस ग्राम में कोई रुग्ण या पीड़ित न हो। बलवान् जटाधारी रुद्र को हम ये प्रार्थनाएँ अर्पित करते हैं: हे रुद्र, दयालु हों और हमें सुख दें। हमारे बड़े या छोटे को, उत्पन्न होने वाले या उत्पन्न को, पिता या माता को हानि न पहुँचाएँ; हमारे प्रिय पुत्रों, आयु, गौओं, अश्वों और बलवान् पुरुषों में हमें क्षति न दें। रुद्र का अस्त्र हमसे दूर हट जाए। हे अरुण, बहुरूप, आपको नमस्कार — अपना उग्र मुख हमसे बहुत दूर कर लें।" },
],
},
{
number: 11,
titleEnglish: "Namakam — Anuvāka 11",
titleSanskrit: "नमकम् — एकादशोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "स॒हस्रा॑णि सहस्र॒शो ये रु॒द्रा अधि॒ भूम्या᳚म् । तेषाꣳ॑ सहस्रयोज॒नेऽव॒धन्वा॑नि तन्मसि । अ॒स्मिन्म॑ह॒त्य॑र्ण॒वे᳚ऽन्तरि॑क्षे भ॒वा अधि॑ । नील॑ग्रीवाः शिति॒कण्ठाः᳚ श॒र्वा अ॒धः क्ष॑माच॒राः । नील॑ग्रीवाः शिति॒कण्ठा॒ दिवꣳ॑ रु॒द्रा उप॑श्रिताः । ये वृ॒क्षेषु॑ स॒स्पिञ्ज॑रा॒ नील॑ग्रीवा॒ विलो॑हिताः । ये भू॒ताना॒मधि॑पतयो विशि॒खासः॑ कप॒र्दिनः॑ । ये अन्ने॑षु वि॒विध्य॑न्ति॒ पात्रे॑षु॒ पिब॑तो॒ जनान्॑ । ये प॒थां प॑थि॒रक्ष॑य ऐलबृ॒दा य॒व्युधः॑ । ये ती॒र्थानि॑ प्र॒चर॑न्ति सृ॒काव॑न्तो निष॒ङ्गिणः॑ । य ए॒ताव॑न्तश्च॒ भूयाꣳ॑सश्च॒ दिशो॑ रु॒द्रा वि॑तस्थि॒रे । तेषाꣳ॑ सहस्रयोज॒नेऽव॒धन्वा॑नि तन्मसि । नमो॑ रु॒द्रेभ्यो॒ ये पृ॑थि॒व्यां ये᳚ऽन्तरि॑क्षे॒ ये दि॒वि येषा॒मन्नं॒ वातो॑ व॒र्॒षमिष॑व॒स्तेभ्यो॒ दश॒ प्राची॒र्दश॑ दक्षि॒णा दश॑ प्र॒तीची॒र्दशोदी॑ची॒र्दशो॒र्ध्वास्तेभ्यो॒ नम॒स्ते नो॑ मृडयन्तु॒ ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तं वो॒ जम्भे॑ दधामि ॥ ११ ॥", iast: "sahasrāṇi sahasraśo ye rudrā adhi bhūmyām | teṣāṃ sahasrayojane'vadhanvāni tanmasi | asminmahatyarṇave'ntarikṣe bhavā adhi | nīlagrīvāḥ śitikaṇṭhāḥ śarvā adhaḥ kṣamācarāḥ | nīlagrīvāḥ śitikaṇṭhā divaṃ rudrā upaśritāḥ | ye vṛkṣeṣu saspiñjarā nīlagrīvā vilohitāḥ | ye bhūtānāmadhipatayo viśikhāsaḥ kapardinaḥ | ye anneṣu vividhyanti pātreṣu pibato janān | ye pathāṃ pathirakṣaya ailabṛdā yavyudhaḥ | ye tīrthāni pracaranti sṛkāvanto niṣaṅgiṇaḥ | ya etāvantaśca bhūyāṃsaśca diśo rudrā vitasthire | teṣāṃ sahasrayojane'vadhanvāni tanmasi | namo rudrebhyo ye pṛthivyāṃ ye'ntarikṣe ye divi yeṣāmannaṃ vāto varṣamiṣavastebhyo daśa prācīrdaśa dakṣiṇā daśa pratīcīrdaśodīcīrdaśordhvāstebhyo namaste no mṛḍayantu te yaṃ dviṣmo yaśca no dveṣṭi taṃ vo jambhe dadhāmi || 11 ||", english: "Salutation to the thousands upon thousands of Rudras spread over the earth, in the mid-air and in the great ocean, in the sky and in the streaming waters; to the blue-necked and white-throated; to the Rudras dwelling in the heavens and in every quarter. Let their thousand-fold weapons turn far from us; from every region — east, west, north and south — we bow to the innumerable Rudra-hosts. Be gracious to us; and whoever hates us or whom we hate, him we place within your jaws.", hindi: "पृथ्वी पर, अन्तरिक्ष में और महासागर में, आकाश में और बहते जलों में फैले सहस्रों-सहस्र रुद्रों को नमस्कार; नीलग्रीव और श्वेतकण्ठ को; द्युलोक में और प्रत्येक दिशा में स्थित रुद्रों को। उनके सहस्रों अस्त्र हमसे दूर हट जाएँ; प्रत्येक दिशा से — पूर्व, पश्चिम, उत्तर और दक्षिण — हम असंख्य रुद्रगणों को प्रणाम करते हैं। हम पर प्रसन्न हों; और जो हमसे द्वेष करता है अथवा जिससे हम द्वेष करते हैं, उसे आपके मुख में रखते हैं।" },
],
},
{
number: 12,
titleEnglish: "Namakam — Concluding mantras",
titleSanskrit: "नमकम् — समापनमन्त्राः",
verses: [
{ devanagari: "त्र्य॑म्बकं यजामहे सुग॒न्धिं पु॑ष्टि॒वर्ध॑नम् । उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नान्मृ॒त्योर्मु॑क्षीय॒ माऽमृता᳚त् ॥ यो रु॒द्रो अ॒ग्नौ यो अ॒प्सु य ओष॑धीषु॒ यो रु॒द्रो विश्वा॒ भुव॑ना वि॒वेश॒ तस्मै॑ रु॒द्राय॒ नमो॑ अस्तु ॥ तमु॑ ष्टु॒हि॒ यः स्वि॒षुः सु॒धन्वा॒ यो विश्व॑स्य॒ क्षय॑ति भेष॒जस्य॑ । यक्ष्वा᳚म॒हे सौ᳚मन॒साय॑ रु॒द्रं नमो᳚भिर्दे॒वमसु॑रं दुवस्य ॥ अ॒यं मे॒ हस्तो॒ भग॑वान॒यं मे॒ भग॑वत्तरः । अ॒यं मे᳚ वि॒श्वभे᳚षजो॒ऽयꣳ शि॒वाभि॑मर्शनः ॥ ये ते॑ स॒हस्र॑म॒युतं॒ पाशा॒ मृत्यो॒ मर्त्या॑य॒ हन्त॑वे । तान् य॒ज्ञस्य॑ मा॒यया॒ सर्वा॒नव॑ यजामहे । मृ॒त्यवे॒ स्वाहा॑ मृ॒त्यवे॒ स्वाहा᳚ ॥ ॐ नमो भगवते रुद्राय विष्णवे मृत्यु॑र्मे पा॒हि । प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा॑ विशा॒न्तकः । तेनान्नेना᳚प्याय॒स्व ॥ नमो रुद्राय विष्णवे मृत्यु॑र्मे पा॒हि । सदाशि॒वोम् ॥ ॐ शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्तिः॑ ॥", iast: "tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam | urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya mā'mṛtāt || yo rudro agnau yo apsu ya oṣadhīṣu yo rudro viśvā bhuvanā viveśa tasmai rudrāya namo astu || tamu ṣṭuhi yaḥ sviṣuḥ sudhanvā yo viśvasya kṣayati bheṣajasya | yakṣvāmahe saumanasāya rudraṃ namobhirdevamasuraṃ duvasya || ayaṃ me hasto bhagavānayaṃ me bhagavattaraḥ | ayaṃ me viśvabheṣajo'yaṃ śivābhimarśanaḥ || ye te sahasramayutaṃ pāśā mṛtyo martyāya hantave | tān yajñasya māyayā sarvānava yajāmahe | mṛtyave svāhā mṛtyave svāhā || oṃ namo bhagavate rudrāya viṣṇave mṛtyurme pāhi | prāṇānāṃ granthirasi rudro mā viśāntakaḥ | tenānnenāpyāyasva || namo rudrāya viṣṇave mṛtyurme pāhi | sadāśivom || oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||", english: "We worship the three-eyed, fragrant Tryambaka who nourishes all; as the ripe cucumber is freed from its stem, may we be freed from death — but not from immortality. To the Rudra who has entered fire and the waters, the plants and all the worlds — salutation. Praise him of the good arrow and good bow, the lord of every healing; with reverence let us worship the resplendent Rudra. This hand of mine is blessed, more blessed still, the all-healing, the auspicious-touching. Your thousand myriad snares of death set for the mortal — all of these, by the power of the sacrifice, we ward away. Salutation to Lord Rudra-Viṣṇu: guard me from death. Om peace, peace, peace.", hindi: "त्रिनेत्रधारी, सुगन्धित, सबका पोषण करने वाले त्र्यम्बक की हम आराधना करते हैं; जैसे पका हुआ ककड़ी अपने बन्धन (डंठल) से मुक्त होता है, वैसे ही हम मृत्यु से मुक्त हों — किन्तु अमृतत्व से नहीं। अग्नि और जल में, औषधियों और समस्त लोकों में प्रविष्ट उस रुद्र को नमस्कार। उत्तम बाण और उत्तम धनुष वाले, समस्त औषधियों के स्वामी की स्तुति करो; श्रद्धापूर्वक उस तेजस्वी रुद्र की उपासना करें। मेरा यह हाथ भगवान् है, इससे भी अधिक भगवान्, सर्वौषधिमय, मंगलमय स्पर्श वाला। मर्त्य के लिए रचे गए आपके सहस्रों मृत्यु-पाश — उन सबको यज्ञ की शक्ति से हम दूर कर देते हैं। भगवान् रुद्र-विष्णु को नमस्कार: मुझे मृत्यु से बचाएँ। ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः।" },
],
},
{
number: 13,
titleEnglish: "Chamakam — Anuvāka 1",
titleSanskrit: "चमकम् — प्रथमोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "ॐ अग्ना॑विष्णू स॒जोष॑से॒मा व॑र्धन्तु वां॒ गिरः॑ । द्यु॒म्नैर्वाजे॑भि॒राग॑तम् । वाज॑श्च मे प्रस॒वश्च॑ मे॒ प्रय॑तिश्च मे॒ प्रसि॑तिश्च मे धी॒तिश्च॑ मे॒ क्रतु॑श्च मे॒ स्वर॑श्च मे॒ श्लोक॑श्च मे श्रा॒वश्च॑ मे॒ श्रुति॑श्च मे॒ ज्योति॑श्च मे॒ सुव॑श्च मे प्रा॒णश्च॑ मेऽपा॒नश्च॑ मे व्या॒नश्च॒ मेऽसु॑श्च मे चि॒त्तं च॑ म॒ आधी॑तं च मे॒ वाक्च॑ मे॒ मन॑श्च मे॒ चक्षु॑श्च मे॒ श्रोत्रं॑ च मे॒ दक्ष॑श्च मे॒ बलं॑ च म॒ ओज॑श्च मे॒ सह॑श्च म॒ आयु॑श्च मे ज॒रा च॑ म आ॒त्मा च॑ मे त॒नूश्च॑ मे॒ शर्म॑ च मे॒ वर्म॑ च मे॒ऽङ्गा॑नि च मे॒ऽस्थानि॑ च मे॒ परूꣳ॑षि च मे॒ शरी॑राणि च मे ॥ १॥", iast: "oṃ agnāviṣṇū sajoṣasemā vardhantu vāṃ giraḥ | dyumnairvājebhirāgatam | vājaśca me prasavaśca me prayatiśca me prasitiśca me dhītiśca me kratuśca me svaraśca me ślokaśca me śrāvaśca me śrutiśca me jyotiśca me suvaśca me prāṇaśca me'pānaśca me vyānaśca me'suśca me cittaṃ ca ma ādhītaṃ ca me vākca me manaśca me cakṣuśca me śrotraṃ ca me dakṣaśca me balaṃ ca ma ojaśca me sahaśca ma āyuśca me jarā ca ma ātmā ca me tanūśca me śarma ca me varma ca me'ṅgāni ca me'sthāni ca me parūṃṣi ca me śarīrāṇi ca me || 1||", english: "May Agni and Viṣṇu be pleased; may these our songs make you grow. Come with splendours and with nourishments. And through the sacrifice may there be granted to me: food and impulse, inspiration and devotion, resolve and light; speech, fame and what is heard, the radiance of heaven and the heavenly light; vital breath and the in-breath, the eye, the ear and full strength; and my own self, my body, my comfort, my protection and all my limbs.", hindi: "अग्नि और विष्णु प्रसन्न हों; हमारी ये स्तुतियाँ आपको बढ़ाएँ। तेजों और अन्नों के साथ पधारें। और यज्ञ के द्वारा मुझे प्राप्त हो: अन्न और प्रेरणा, उत्साह और श्रद्धा, संकल्प और ज्योति; वाणी, यश और श्रवण, स्वर्ग का तेज और दिव्य प्रकाश; प्राण और अपान, नेत्र, श्रोत्र और पूर्ण बल; तथा मेरी आत्मा, मेरा शरीर, मेरा सुख, मेरा कवच और मेरे समस्त अंग।" },
],
},
{
number: 14,
titleEnglish: "Chamakam — Anuvāka 2",
titleSanskrit: "चमकम् — द्वितीयोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "ज्यैष्ठ्यं॑ च म॒ आधि॑पत्यं च मे म॒न्युश्च॑ मे॒ भाम॑श्च॒ मेऽम॑श्च॒ मेऽम्भ॑श्च मे जे॒मा च॑ मे महि॒मा च॑ मे वरि॒मा च॑ मे प्रथि॒मा च॑ मे व॒र्ष्मा च॑ मे द्राघु॒या च॑ मे वृ॒द्धं च॑ मे॒ वृद्धि॑श्च मे स॒त्यं च॑ मे श्र॒द्धा च॑ मे॒ जग॑च्च मे॒ धनं॑ च मे॒ वश॑श्च मे॒ त्विषि॑श्च मे क्री॒डा च॑ मे॒ मोद॑श्च मे जा॒तं च॑ मे जनि॒ष्यमा॑णं च मे सू॒क्तं च॑ मे सुकृ॒तं च॑ मे वि॒त्तं च॑ मे॒ वेद्यं॑ च मे भू॒तं च॑ मे भवि॒ष्यच्च॑ मे सु॒गं च॑ मे सु॒पथं॑ च म ऋ॒द्धं च॑ म॒ ऋद्धि॑श्च मे कॢ॒प्तं च॑ मे॒ कॢप्ति॑श्च मे म॒तिश्च॑ मे सुम॒तिश्च॑ मे ॥ २॥", iast: "jyaiṣṭhyaṃ ca ma ādhipatyaṃ ca me manyuśca me bhāmaśca me'maśca me'mbhaśca me jemā ca me mahimā ca me varimā ca me prathimā ca me varṣmā ca me drāghuyā ca me vṛddhaṃ ca me vṛddhiśca me satyaṃ ca me śraddhā ca me jagacca me dhanaṃ ca me vaśaśca me tviṣiśca me krīḍā ca me modaśca me jātaṃ ca me janiṣyamāṇaṃ ca me sūktaṃ ca me sukṛtaṃ ca me vittaṃ ca me vedyaṃ ca me bhūtaṃ ca me bhaviṣyacca me sugaṃ ca me supathaṃ ca ma ṛddhaṃ ca ma ṛddhiśca me kḷptaṃ ca me kḷptiśca me matiśca me sumatiśca me || 2||", english: "And through the sacrifice may there be mine: pre-eminence and sovereignty, passion and wrath restrained, might and forbearance; conquest, greatness, breadth, fullness and stature; long life, growth and increase; truth and faith; the world and wealth, mastery and brilliance; play and delight; what is born and what shall be born; the well-spoken word and the well-done deed; understanding and right understanding.", hindi: "और यज्ञ के द्वारा मुझे प्राप्त हो: श्रेष्ठता और आधिपत्य, उत्कट तेज और संयत क्रोध, सामर्थ्य और सहनशीलता; विजय, महिमा, विस्तार, परिपूर्णता और ऊँचाई; दीर्घायु, वृद्धि और समृद्धि; सत्य और श्रद्धा; जगत् और धन, वशित्व और तेजस्विता; क्रीड़ा और आनन्द; जो उत्पन्न हुआ और जो उत्पन्न होगा; सुभाषित वचन और सुकृत कर्म; बुद्धि और सुबुद्धि।" },
],
},
{
number: 15,
titleEnglish: "Chamakam — Anuvāka 3",
titleSanskrit: "चमकम् — तृतीयोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "शं च॑ मे॒ मय॑श्च मे प्रि॒यं च॑ मेऽनुका॒मश्च॑ मे॒ काम॑श्च मे सौमन॒सश्च॑ मे भ॒द्रं च॑ मे॒ श्रेय॑श्च मे॒ वस्य॑श्च मे॒ यश॑श्च मे॒ भग॑श्च मे॒ द्रवि॑णं च मे य॒न्ता च॑ मे ध॒र्ता च॑ मे॒ क्षेम॑श्च मे॒ धृति॑श्च मे॒ विश्वं॑ च मे॒ मह॑श्च मे सं॒विच्च॑ मे॒ ज्ञात्रं॑ च मे॒ सूश्च॑ मे प्र॒सूश्च॑ मे॒ सीरं॑ च मे ल॒यश्च॑ म ऋ॒तं च॑ मे॒ऽमृतं॑ च मेऽय॒क्ष्मं च॒ मेऽना॑मयच्च मे जी॒वातु॑श्च मे दीर्घायु॒त्वं च॑ मेऽनमि॒त्रं च॒ मेऽभ॑यं च मे सु॒गं च॑ मे॒ शय॑नं च मे सू॒षा च॑ मे सु॒दिनं॑ च मे ॥ ३॥", iast: "śaṃ ca me mayaśca me priyaṃ ca me'nukāmaśca me kāmaśca me saumanasaśca me bhadraṃ ca me śreyaśca me vasyaśca me yaśaśca me bhagaśca me draviṇaṃ ca me yantā ca me dhartā ca me kṣemaśca me dhṛtiśca me viśvaṃ ca me mahaśca me saṃvicca me jñātraṃ ca me sūśca me prasūśca me sīraṃ ca me layaśca ma ṛtaṃ ca me'mṛtaṃ ca me'yakṣmaṃ ca me'nāmayacca me jīvātuśca me dīrghāyutvaṃ ca me'namitraṃ ca me'bhayaṃ ca me sugaṃ ca me śayanaṃ ca me sūṣā ca me sudinaṃ ca me || 3||", english: "And through the sacrifice may there be mine: peace and joy, the dear and the well-pleasing, comfort and gladness; welfare and the better, the foremost and prosperity; the best and what is fitting; abundance and refuge; lustre and full nourishment; ease and rest; good dwelling and fair days.", hindi: "और यज्ञ के द्वारा मुझे प्राप्त हो: शान्ति और सुख, प्रिय और मनोहर, आराम और प्रसन्नता; कल्याण और श्रेय, अग्रता और समृद्धि; उत्तम और उचित; प्रचुरता और आश्रय; कान्ति और पूर्ण पोषण; सुगमता और विश्राम; सुन्दर निवास और शुभ दिन।" },
],
},
{
number: 16,
titleEnglish: "Chamakam — Anuvāka 4",
titleSanskrit: "चमकम् — चतुर्थोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "ऊर्क्च॑ मे सू॒नृता॑ च मे॒ पय॑श्च मे॒ रस॑श्च मे घृ॒तं च॑ मे॒ मधु॑ च मे॒ सग्धि॑श्च मे॒ सपी॑तिश्च मे कृ॒षिश्च॑ मे॒ वृष्टि॑श्च मे॒ जैत्रं॑ च म॒ औद्भि॑द्यं च मे र॒यिश्च॑ मे॒ राय॑श्च मे पु॒ष्टं च॑ मे॒ पुष्टि॑श्च मे वि॒भु च॑ मे प्र॒भु च॑ मे ब॒हु च॑ मे॒ भूय॑श्च मे पू॒र्णं च॑ मे पू॒र्णत॑रं च॒ मेऽक्षि॑तिश्च मे॒ कूय॑वाश्च॒ मेऽन्नं॑ च॒ मेऽक्षु॑च्च मे व्री॒हय॑श्च मे॒ यवा᳚श्च मे॒ माषा᳚श्च मे॒ तिला᳚श्च मे मु॒द्गाश्च॑ मे ख॒ल्वा᳚श्च मे गो॒धूमा᳚श्च मे म॒सुरा᳚श्च मे प्रि॒यंग॑वश्च॒ मेऽण॑वश्च मे श्या॒मका᳚श्च मे नी॒वारा᳚श्च मे ॥ ४॥", iast: "ūrkca me sūnṛtā ca me payaśca me rasaśca me ghṛtaṃ ca me madhu ca me sagdhiśca me sapītiśca me kṛṣiśca me vṛṣṭiśca me jaitraṃ ca ma audbhidyaṃ ca me rayiśca me rāyaśca me puṣṭaṃ ca me puṣṭiśca me vibhu ca me prabhu ca me bahu ca me bhūyaśca me pūrṇaṃ ca me pūrṇataraṃ ca me'kṣitiśca me kūyavāśca me'nnaṃ ca me'kṣucca me vrīhayaśca me yavāśca me māṣāśca me tilāśca me mudgāśca me khalvāśca me godhūmāśca me masurāśca me priyaṃgavaśca me'ṇavaśca me śyāmakāśca me nīvārāśca me || 4||", english: "And through the sacrifice may there be mine: vigour and pleasant truth, milk and sap, ghee and honey, eating and drinking in good company, and the harvest of the field — rice and barley, beans and sesame, kidney-beans and millet, wheat and lentils, and the wild rice. Plenty of food and of every kind of grain.", hindi: "और यज्ञ के द्वारा मुझे प्राप्त हो: ओज और प्रिय-सत्य, दूध और रस, घृत और मधु, सत्संग में भोजन-पान, तथा खेत की उपज — चावल और जौ, उड़द और तिल, मूँग और कंगनी, गेहूँ और मसूर, तथा जंगली धान। प्रचुर अन्न और सब प्रकार का धान्य।" },
],
},
{
number: 17,
titleEnglish: "Chamakam — Anuvāka 5",
titleSanskrit: "चमकम् — पञ्चमोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "अश्मा॑ च मे॒ मृत्ति॑का च मे गि॒रय॑श्च मे॒ पर्व॑ताश्च मे॒ सिक॑ताश्च मे॒ वन॒स्पत॑यश्च मे॒ हिर॑ण्यं च॒ मेऽय॑श्च मे॒ सीसं॑ च मे॒ त्रपु॑श्च मे श्या॒मं च॑ मे लो॒हं च॑ मे॒ऽग्निश्च॑ म॒ आप॑श्च मे वी॒रुध॑श्च म॒ ओष॑धयश्च मे कृष्टप॒च्यं च॑ मेऽकृष्टप॒च्यं च॑ मे ग्रा॒म्याश्च॑ मे प॒शव॑ आर॒ण्याश्च॑ य॒ज्ञेन॑ कल्पन्तां वि॒त्तं च मे॒ वित्ति॑श्च मे भू॒तं च॑ मे॒ भूति॑श्च मे॒ वसु॑ च मे वस॒तिश्च॑ मे॒ कर्म॑ च मे॒ शक्ति॑श्च॒ मेऽर्थ॑श्च म॒ एम॑श्च म॒ इति॑श्च मे॒ गति॑श्च मे ॥ ५॥", iast: "aśmā ca me mṛttikā ca me girayaśca me parvatāśca me sikatāśca me vanaspatayaśca me hiraṇyaṃ ca me'yaśca me sīsaṃ ca me trapuśca me śyāmaṃ ca me lohaṃ ca me'gniśca ma āpaśca me vīrudhaśca ma oṣadhayaśca me kṛṣṭapacyaṃ ca me'kṛṣṭapacyaṃ ca me grāmyāśca me paśava āraṇyāśca yajñena kalpantāṃ vittaṃ ca me vittiśca me bhūtaṃ ca me bhūtiśca me vasu ca me vasatiśca me karma ca me śaktiśca me'rthaśca ma emaśca ma itiśca me gatiśca me || 5||", english: "And through the sacrifice may there be mine: stone and clay, hills and mountains, sand and the trees; gold and bronze, lead and tin, copper and iron; tilling and rain, victory and gain; going and coming forth and arriving. Earth's substances and metals, and the fruit of toil and the rains.", hindi: "और यज्ञ के द्वारा मुझे प्राप्त हो: पत्थर और मिट्टी, पहाड़ियाँ और पर्वत, बालू और वृक्ष; स्वर्ण और काँसा, सीसा और राँगा, ताम्र और लोहा; कृषि और वृष्टि, विजय और लाभ; गमन, प्रस्थान और आगमन। पृथ्वी के पदार्थ और धातुएँ, तथा परिश्रम का फल और वर्षा।" },
],
},
{
number: 18,
titleEnglish: "Chamakam — Anuvāka 6",
titleSanskrit: "चमकम् — षष्ठोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "अ॒ग्निश्च॑ म॒ इन्द्र॑श्च मे॒ सोम॑श्च म॒ इन्द्र॑श्च मे सवि॒ता च॑ म॒ इन्द्र॑श्च मे॒ सर॑स्वती च म॒ इन्द्र॑श्च मे पू॒षा च॑ म॒ इन्द्र॑श्च मे॒ बृह॒स्पति॑श्च म॒ इन्द्र॑श्च मे मि॒त्रश्च॑ म॒ इन्द्र॑श्च मे॒ वरु॑णश्च म॒ इन्द्र॑श्च मे॒ त्वष्टा॑ च म॒ इन्द्र॑श्च मे धा॒ता च॑ म॒ इन्द्र॑श्च मे॒ विष्णु॑श्च म॒ इन्द्र॑श्च मे॒ऽश्विनौ॑ च म॒ इन्द्र॑श्च मे म॒रुत॑श्च म॒ इन्द्र॑श्च मे॒ विश्वे॑ च मे दे॒वा इन्द्र॑श्च मे पृथि॒वी च॑ म॒ इन्द्र॑श्च मे॒ऽन्तरि॑क्षं च म॒ इन्द्र॑श्च मे॒ द्यौश्च॑ म॒ इन्द्र॑श्च मे॒ दिश॑श्च म॒ इन्द्र॑श्च मे मू॒र्धा च॑ म॒ इन्द्र॑श्च मे प्र॒जाप॑तिश्च म॒ इन्द्र॑श्च मे ॥ ६॥", iast: "agniśca ma indraśca me somaśca ma indraśca me savitā ca ma indraśca me sarasvatī ca ma indraśca me pūṣā ca ma indraśca me bṛhaspatiśca ma indraśca me mitraśca ma indraśca me varuṇaśca ma indraśca me tvaṣṭā ca ma indraśca me dhātā ca ma indraśca me viṣṇuśca ma indraśca me'śvinau ca ma indraśca me marutaśca ma indraśca me viśve ca me devā indraśca me pṛthivī ca ma indraśca me'ntarikṣaṃ ca ma indraśca me dyauśca ma indraśca me diśaśca ma indraśca me mūrdhā ca ma indraśca me prajāpatiśca ma indraśca me || 6||", english: "And through the sacrifice may they be gracious to me: Agni and Indra, Soma and Indra, Savitṛ and Indra, Sarasvatī and Indra, Pūṣan and Indra; Bṛhaspati and Indra, Mitra and Indra, Varuṇa and Indra, Tvaṣṭṛ and Indra, Dhātṛ and Indra; Viṣṇu and Indra, the Aśvins and Indra, the Maruts and Indra, the All-gods and Indra, and Indra together with Prajāpati. May all the gods be favourable to me.", hindi: "और यज्ञ के द्वारा मुझ पर प्रसन्न हों: अग्नि और इन्द्र, सोम और इन्द्र, सविता और इन्द्र, सरस्वती और इन्द्र, पूषा और इन्द्र; बृहस्पति और इन्द्र, मित्र और इन्द्र, वरुण और इन्द्र, त्वष्टा और इन्द्र, धाता और इन्द्र; विष्णु और इन्द्र, अश्विनीकुमार और इन्द्र, मरुद्गण और इन्द्र, विश्वेदेव और इन्द्र, तथा प्रजापति सहित इन्द्र। समस्त देव मुझ पर अनुकूल हों।" },
],
},
{
number: 19,
titleEnglish: "Chamakam — Anuvāka 7",
titleSanskrit: "चमकम् — सप्तमोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "अ॒ꣳ॒शुश्च॑ मे र॒श्मिश्च॒ मेऽदा᳚भ्यश्च॒ मेऽधि॑पतिश्च म उपा॒ꣳ॒शुश्च॑ मेऽन्तर्या॒मश्च॑ म ऐन्द्रवाय॒वश्च॑ मे मैत्रावरु॒णश्च॑ म आश्वि॒नश्च॑ मे प्रतिप्र॒स्थान॑श्च मे शु॒क्रश्च॑ मे म॒न्थी च॑ म आग्रय॒णश्च॑ मे वैश्वदे॒वश्च॑ मे ध्रु॒वश्च॑ मे वैश्वान॒रश्च॑ म ऋतुग्र॒हाश्च॑ मेऽतिग्रा॒ह्या᳚श्च म ऐन्द्रा॒ग्नश्च॑ मे वैश्वदे॒वश्च॑ मे मरुत्व॒तीया᳚श्च मे माहे॒न्द्रश्च॑ म आदि॒त्यश्च॑ मे सावि॒त्रश्च॑ मे सारस्व॒तश्च॑ मे पौ॒ष्णश्च॑ मे पात्नीव॒तश्च॑ मे हारियोज॒नश्च॑ मे ॥ ७॥", iast: "aṃśuśca me raśmiśca me'dābhyaśca me'dhipatiśca ma upāṃśuśca me'ntaryāmaśca ma aindravāyavaśca me maitrāvaruṇaśca ma āśvinaśca me pratiprasthānaśca me śukraśca me manthī ca ma āgrayaṇaśca me vaiśvadevaśca me dhruvaśca me vaiśvānaraśca ma ṛtugrahāśca me'tigrāhyāśca ma aindrāgnaśca me vaiśvadevaśca me marutvatīyāśca me māhendraśca ma ādityaśca me sāvitraśca me sārasvataśca me pauṣṇaśca me pātnīvataśca me hāriyojanaśca me || 7||", english: "And through the sacrifice may there be mine the means and acts of the soma-rite: the soma-shoot and its ray; the inviolable and the supporting draughts; the soma-cups and the offerings drawn for the gods; the morning and the joined oblations; the Aindra-vāyava and every graha measured and offered — the whole apparatus of the sacrifice, perfected for me.", hindi: "और यज्ञ के द्वारा मुझे प्राप्त हों सोमयाग के साधन और कर्म: सोमलता का अंशु और रश्मि; अदाभ्य और अधारणीय ग्रह (सोमपात्र); देवताओं के लिए निकाले गए सोमपात्र और आहुतियाँ; प्रातःकालीन और संयुक्त आहुतियाँ; ऐन्द्रवायव और मापे-अर्पित किए गए प्रत्येक ग्रह — यज्ञ की समस्त सामग्री, मेरे लिए सुसम्पन्न।" },
],
},
{
number: 20,
titleEnglish: "Chamakam — Anuvāka 8",
titleSanskrit: "चमकम् — अष्टमोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "इ॒ध्मश्च॑ मे ब॒र्हिश्च॑ मे॒ वेदि॑श्च मे॒ धिष्णि॑याश्च मे॒ स्रुच॑श्च मे चम॒साश्च॑ मे॒ ग्रावा॑णश्च मे॒ स्वर॑वश्च म उपर॒वाश्च॑ मेऽधि॒षव॑णे च मे द्रोणकल॒शश्च॑ मे वाय॒व्या॑नि च मे पूत॒भृच्च॑ म आधव॒नीय॑श्च म॒ आग्नी᳚ध्रं च मे हवि॒र्धानं॑ च मे गृ॒हाश्च॑ मे॒ सद॑श्च मे पुरो॒डाशा᳚श्च मे पच॒ताश्च॑ मेऽवभृ॒थश्च॑ मे स्वगाका॒रश्च॑ मे ॥ ८॥", iast: "idhmaśca me barhiśca me vediśca me dhiṣṇiyāśca me srucaśca me camasāśca me grāvāṇaśca me svaravaśca ma uparavāśca me'dhiṣavaṇe ca me droṇakalaśaśca me vāyavyāni ca me pūtabhṛcca ma ādhavanīyaśca ma āgnīdhraṃ ca me havirdhānaṃ ca me gṛhāśca me sadaśca me puroḍāśāśca me pacatāśca me'vabhṛthaśca me svagākāraśca me || 8||", english: "And through the sacrifice may there be mine the furnishings of the rite: the kindling-fuel and the sacred grass, the altar and the consecration, the sacrificial post and the offerings; the ladle and the spoon, the wooden vessels; the giving and the receiving; the priestly fee and the rite well-completed — every implement and act of the sacrifice made perfect for me.", hindi: "और यज्ञ के द्वारा मुझे प्राप्त हो यज्ञ की सामग्री: समिधा और कुश, वेदी और दीक्षा, यूप और हवि; स्रुक् और स्रुवा, काष्ठपात्र; देना और लेना; दक्षिणा और सुसम्पन्न कर्म — यज्ञ का प्रत्येक उपकरण और कृत्य मेरे लिए परिपूर्ण हो।" },
],
},
{
number: 21,
titleEnglish: "Chamakam — Anuvāka 9",
titleSanskrit: "चमकम् — नवमोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "अ॒ग्निश्च॑ मे घ॒र्मश्च॑ मे॒ऽर्कश्च॑ मे॒ सूर्य॑श्च मे प्रा॒णश्च॑ मेऽश्वमे॒धश्च॑ मे पृथि॒वी च॒ मेऽदि॑तिश्च मे॒ दिति॑श्च मे॒ द्यौश्च॑ मे॒ शक्क्व॑रीर॒ङ्गुल॑यो॒ दिश॑श्च मे य॒ज्ञेन॑ कल्पन्ता॒मृक्च॑ मे॒ साम॑ च मे॒ स्तोम॑श्च मे॒ यजु॑श्च मे दी॒क्षा च॑ मे॒ तप॑श्च म ऋ॒तुश्च॑ मे व्र॒तं च॑ मेऽहोरा॒त्रयो᳚र्वृ॒ष्ट्या बृ॑हद्रथन्त॒रे च॑ मे य॒ज्ञेन॑ कल्पेताम् ॥ ९॥", iast: "agniśca me gharmaśca me'rkaśca me sūryaśca me prāṇaśca me'śvamedhaśca me pṛthivī ca me'ditiśca me ditiśca me dyauśca me śakkvarīraṅgulayo diśaśca me yajñena kalpantāmṛkca me sāma ca me stomaśca me yajuśca me dīkṣā ca me tapaśca ma ṛtuśca me vrataṃ ca me'horātrayorvṛṣṭyā bṛhadrathantare ca me yajñena kalpetām || 9||", english: "And through the sacrifice may these be ordained for me: Agni and the heat, the sun and the day; the soma-pressing fires and the sacred song; the ṛk-verse and the sāman, the chant and the yajus; the consecration and the penance, the seasons and the ordinances. May all of these, with the gods, be perfected for me through the sacrifice.", hindi: "और यज्ञ के द्वारा मेरे लिए ये विहित हों: अग्नि और ताप, सूर्य और दिन; सोमाभिषव की अग्नियाँ और पवित्र गान; ऋक् और साम, स्तोम और यजुस्; दीक्षा और तप, ऋतुएँ और विधान। ये सब देवताओं सहित यज्ञ के द्वारा मेरे लिए सम्पन्न हों।" },
],
},
{
number: 22,
titleEnglish: "Chamakam — Anuvāka 10",
titleSanskrit: "चमकम् — दशमोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "गर्भा᳚श्च मे व॒त्साश्च॑ मे॒ त्र्यवि॑श्च मे त्र्य॒वी च॑ मे दित्य॒वाट् च॑ मे दित्यौ॒ही च॑ मे॒ पञ्चा॑विश्च मे पञ्चा॒वी च॑ मे त्रिव॒त्सश्च॑ मे त्रिव॒त्सा च॑ मे तुर्य॒वाट् च॑ मे तुर्यौ॒ही च॑ मे पष्ठ॒वाट् च॑ मे पष्ठौ॒ही च॑ म उ॒क्षा च॑ मे व॒शा च॑ म ऋष॒भश्च॑ मे वे॒हच्च॑ मेऽन॒ड्वाञ्च॑ मे धे॒नुश्च॑ म॒ आयु॑र्य॒ज्ञेन॑ कल्पतां प्रा॒णो य॒ज्ञेन॑ कल्पतामपा॒नो य॒ज्ञेन॑ कल्पतां व्या॒नो य॒ज्ञेन॑ कल्पतां॒ चक्षु॑र्य॒ज्ञेन॑ कल्पता॒ग्॒ श्रोत्रं॑ य॒ज्ञेन॑ कल्पतां॒ मनो॑ य॒ज्ञेन॑ कल्पतां॒ वाग्य॒ज्ञेन॑ कल्पतामा॒त्मा य॒ज्ञेन॑ कल्पतां य॒ज्ञो य॒ज्ञेन॑ कल्पताम् ॥ १०॥", iast: "garbhāśca me vatsāśca me tryaviśca me tryavī ca me dityavāṭ ca me dityauhī ca me pañcāviśca me pañcāvī ca me trivatsaśca me trivatsā ca me turyavāṭ ca me turyauhī ca me paṣṭhavāṭ ca me paṣṭhauhī ca ma ukṣā ca me vaśā ca ma ṛṣabhaśca me vehacca me'naḍvāñca me dhenuśca ma āyuryajñena kalpatāṃ prāṇo yajñena kalpatāmapāno yajñena kalpatāṃ vyāno yajñena kalpatāṃ cakṣuryajñena kalpatāg śrotraṃ yajñena kalpatāṃ mano yajñena kalpatāṃ vāgyajñena kalpatāmātmā yajñena kalpatāṃ yajño yajñena kalpatām || 10||", english: "And through the sacrifice may there be mine the increase of the herds: embryos and calves, the yearling and the eighteen-month, the two-year, two-and-a-half-year, three-year and four-year cattle; cows and bulls, draught-oxen and milch-kine; and the swift horses. May the sacrifice itself be perfected through the sacrifice.", hindi: "और यज्ञ के द्वारा मुझे प्राप्त हो पशुओं की वृद्धि: गर्भ और बछड़े, एक वर्ष और डेढ़ वर्ष के, दो वर्ष, ढाई वर्ष, तीन वर्ष और चार वर्ष के गोधन; गौएँ और बैल, भारवाही बैल और दुधारू गौएँ; तथा वेगवान् अश्व। यज्ञ स्वयं यज्ञ के द्वारा सम्पन्न हो।" },
],
},
{
number: 23,
titleEnglish: "Chamakam — Anuvāka 11",
titleSanskrit: "चमकम् — एकादशोऽनुवाकः",
verses: [
{ devanagari: "एका॑ च मे ति॒स्रश्च॑ मे॒ पञ्च॑ च मे स॒प्त च॑ मे॒ नव॑ च म॒ एका॑दश च मे॒ त्रयो॑दश च मे॒ पञ्च॑दश च मे स॒प्तद॑श च मे॒ नव॑दश च म॒ एक॑विꣳशतिश्च मे॒ त्रयो॑विꣳशतिश्च मे॒ पञ्च॑विꣳशतिश्च मे स॒प्तविꣳ॑शतिश्च मे॒ नव॑विꣳशतिश्च म॒ एक॑त्रिꣳशच्च मे॒ त्रय॑स्त्रिꣳशच्च मे॒ चत॑स्रश्च मे॒ऽष्टौ च॑ मे॒ द्वाद॑श च मे॒ षोड॑श च मे विꣳश॒तिश्च॑ मे॒ चतु॑र्विꣳशतिश्च मे॒ऽष्टाविꣳ॑शतिश्च मे॒ द्वात्रिꣳ॑शच्च मे॒ षट्त्रिꣳ॑शच्च मे चत्वरि॒ꣳ॒शच्च॑ मे॒ चतु॑श्चत्वारिꣳशच्च मे॒ऽष्टाच॑त्वारिꣳशच्च मे॒ वाज॑श्च प्रस॒वश्चा॑पि॒जश्च॒ क्रतु॑श्च॒ सुव॑श्च मू॒र्धा च॒ व्यश्नि॑यश्चान्त्याय॒नश्चान्त्य॑श्च भौव॒नश्च॒ भुव॑न॒श्चाधि॑पतिश्च ॥ ११॥", iast: "ekā ca me tisraśca me pañca ca me sapta ca me nava ca ma ekādaśa ca me trayodaśa ca me pañcadaśa ca me saptadaśa ca me navadaśa ca ma ekaviṃśatiśca me trayoviṃśatiśca me pañcaviṃśatiśca me saptaviṃśatiśca me navaviṃśatiśca ma ekatriṃśacca me trayastriṃśacca me catasraśca me'ṣṭau ca me dvādaśa ca me ṣoḍaśa ca me viṃśatiśca me caturviṃśatiśca me'ṣṭāviṃśatiśca me dvātriṃśacca me ṣaṭtriṃśacca me catvariṃśacca me catuścatvāriṃśacca me'ṣṭācatvāriṃśacca me vājaśca prasavaścāpijaśca kratuśca suvaśca mūrdhā ca vyaśniyaścāntyāyanaścāntyaśca bhauvanaśca bhuvanaścādhipatiśca || 11||", english: "And through the sacrifice may the odd numbers be ordained for me — one, three, five, seven, nine, eleven and so on up to thirty-three; and the even numbers — four, eight, twelve, sixteen and onward up to forty-eight. May food and impulse, the lord above and the supporter, the heavenly light, the head and the pervader, the firstling and the foremost; the world, its being and its over-lord — all be perfected for me through the sacrifice.", hindi: "और यज्ञ के द्वारा मेरे लिए विषम संख्याएँ विहित हों — एक, तीन, पाँच, सात, नौ, ग्यारह आदि तैंतीस तक; और सम संख्याएँ — चार, आठ, बारह, सोलह आदि अड़तालीस तक। अन्न और प्रेरणा, ऊपर का स्वामी और आधार, स्वर्ग की ज्योति, मूर्धा और व्यापक, प्रथमज और अग्रणी; भुवन, उसका सत्त्व और उसका अधिपति — सब यज्ञ के द्वारा मेरे लिए सम्पन्न हों।" },
],
},
{
number: 24,
titleEnglish: "Chamakam — Concluding mantra",
titleSanskrit: "चमकम् — समापनमन्त्रः",
verses: [
{ devanagari: "ॐ इडा॑ देव॒हूर्मनु॑र्यज्ञ॒नीर्बृह॒स्पति॑रुक्थाम॒दानि॑ शꣳसिष॒द्विश्वे॑दे॒वाः सू᳚क्त॒वाचः॒ पृथि॑वीमात॒र्मा मा॑ हिꣳसी॒र्मधु॑ मनिष्ये॒ मधु॑ जनिष्ये॒ मधु॑ वक्ष्यामि॒ मधु॑ वदिष्यामि॒ मधु॑मतीं दे॒वेभ्यो॒ वाच॑मुद्यासꣳ शुश्रू॒षेण्यां᳚ मनु॒ष्ये᳚भ्य॒स्तं मा॑ दे॒वा अ॑वन्तु शो॒भायै॑ पि॒तरोऽनु॑मदन्तु॥ ॐ शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्तिः॑ ॥", iast: "oṃ iḍā devahūrmanuryajñanīrbṛhaspatirukthāmadāni śaṃsiṣadviśvedevāḥ sūktavācaḥ pṛthivīmātarmā mā hiṃsīrmadhu maniṣye madhu janiṣye madhu vakṣyāmi madhu vadiṣyāmi madhumatīṃ devebhyo vācamudyāsaṃ śuśrūṣeṇyāṃ manuṣyebhyastaṃ mā devā avantu śobhāyai pitaro'numadantu|| oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||", english: "May Iḍā the invoker of the gods, Manu the leader of the sacrifice, and Bṛhaspati chant the hymns of praise; may the All-gods, makers of fair hymns, accept them. O Mother Earth, do not harm me. May I think what is sweet, beget what is sweet, speak what is sweet, utter what is sweet; may I speak to the gods speech full of sweetness, and words worthy to be heard by men. May the gods make me radiant; may the fathers rejoice in me. Om peace, peace, peace.", hindi: "देवों का आवाहन करने वाली इडा, यज्ञ के नेता मनु, और बृहस्पति स्तुति-मन्त्रों का गान करें; सुन्दर सूक्तों के रचयिता विश्वेदेव उन्हें स्वीकार करें। हे माता पृथ्वी, मुझे हानि न पहुँचाएँ। मैं मधु का चिन्तन करूँ, मधु उत्पन्न करूँ, मधु बोलूँ, मधु कहूँ; देवताओं से मधुमयी वाणी और मनुष्यों के लिए श्रवणयोग्य वचन बोलूँ। देव मुझे तेजस्वी बनाएँ; पितर मुझमें प्रसन्न हों। ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः।" },
],
},
],
about: {
en: "The Śrī Rudram (Rudrapraśna / Śatarudrīya) is the central Vedic litany to Rudra-Śiva, from the Kṛṣṇa Yajurveda’s Taittirīya Saṃhitā. It has two parts. The Namakam (TS 4.5) is eleven anuvākas of salutation (namaḥ) that adore Rudra in every name, form, being and place — from his fiercest aspect to his most benign (śiva) — and pray that his weapons be laid aside and his grace protect all life. The Chamakam (TS 4.7) is eleven anuvākas of petition (“… ca me”, “may this be mine”) asking, through the sacrifice, for every blessing of body, prosperity, sustenance, knowledge and spiritual good. Recited together with the concluding Tryambaka (Mahāmṛtyuñjaya) and the other closing mantras, it is the supreme Rudra liturgy, chanted at rudrābhiṣeka and rudra-yajña. The ritual nyāsa and dhyāna preamble that customarily precedes recitation is not included here; the text begins with the Namakam proper and carries the concluding mantras of each part.",
hi: "श्री रुद्रम् (रुद्रप्रश्न / शतरुद्रीय) रुद्र-शिव की केन्द्रीय वैदिक स्तुति है, जो कृष्ण यजुर्वेद की तैत्तिरीय संहिता से है। इसके दो भाग हैं। नमकम् (तै.सं. ४.५) नमस्कार के ग्यारह अनुवाक हैं जो रुद्र को प्रत्येक नाम, रूप, प्राणी और स्थान में — उनके उग्रतम से लेकर अत्यन्त सौम्य (शिव) रूप तक — नमन करते हैं, और प्रार्थना करते हैं कि उनके अस्त्र शान्त हों और उनकी कृपा समस्त जीवन की रक्षा करे। चमकम् (तै.सं. ४.७) याचना के ग्यारह अनुवाक हैं (“… च मे”, “यह मुझे प्राप्त हो”) जो यज्ञ के द्वारा शरीर, समृद्धि, अन्न, ज्ञान और आध्यात्मिक कल्याण के प्रत्येक वर की माँग करते हैं। समापन त्र्यम्बक (महामृत्युञ्जय) तथा अन्य समापन-मन्त्रों सहित पठित यह सर्वोच्च रुद्र-उपासना है, जो रुद्राभिषेक और रुद्र-यज्ञ में गाई जाती है। पाठ से पूर्व प्रचलित न्यास और ध्यान की भूमिका यहाँ सम्मिलित नहीं है; पाठ नमकम् से आरम्भ होकर प्रत्येक भाग के समापन-मन्त्रों सहित दिया गया है।",
},
};
export default sriRudram;
//# sourceMappingURL=sri-rudram.js.map